Qaraciyər orqanizmdə maddələr mübadiləsi, zərərli maddələrin parçalanması və enerji ehtiyatlarının tənzimlənməsi kimi çoxsaylı vacib funksiyaları yerinə yetirir. Bu orqanın sağlamlığının qorunmasında qidalanma mühüm rol oynayır. Xüsusilə tərəvəz, meyvə, tam taxıl, paxlalılar, qoz-fındıq və faydalı yağlarla zəngin qidalanma qaraciyər üçün daha əlverişli hesab olunur. Mütəxəssislər isə konkret bir ərzağın qaraciyəri “təmizləməsi” və ya xəstəliyi müalicə etməsi fikrini təsdiqləmir.
Qaraciyər üçün faydalı seçimlərdən biri yulaf və digər tam taxıllardır. Bu məhsullar liflə zəngindir və rafinə edilmiş karbohidratlarla müqayisədə qan şəkərinin daha tədricən yüksəlməsinə kömək edir. Qaraciyər piylənməsi ilə mübarizədə də yüksək lifli və aşağı qlisemik indeksli qidaların rasionda artırılması tövsiyə olunur.
Yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər, o cümlədən ispanaq və digər tərəvəzlər də gündəlik rasionun mühüm hissəsi ola bilər. Onlar nisbətən aşağı kalorili olmaqla yanaşı, vitamin, mineral və lif mənbəyidir. Ümumilikdə tərəvəz və meyvələrin daha çox, əlavə şəkərin isə daha az qəbul edilməsi qaraciyər sağlamlığı baxımından tövsiyə edilən qidalanma modelinə uyğundur.
Qoz-fındıq da faydalı seçimlər sırasındadır. Qoz, badam və digər duzsuz çərəzlər doymamış yağlar, zülal və liflə təmin edir. Qaraciyər xəstəlikləri zamanı tövsiyə edilən Aralıq dənizi tipli qidalanmada da qoz-fındıq, paxlalılar, tərəvəzlər və bitki mənşəli zülallar mühüm yer tutur.
Yağlı balıqlar, xüsusilə omeqa-3 yağ turşuları ilə zəngin olan balıq növləri də rasion üçün əlverişli seçimdir. Qaraciyər piylənməsi zamanı doymuş və trans yağların əvəzinə doymamış yağların, xüsusilə omeqa-3 yağ turşularının seçilməsi tövsiyə edilir.
Paxlalılar – mərci, noxud və lobya – həm lif, həm də bitki mənşəli zülal mənbəyidir. Bu məhsulların rasiona daxil edilməsi daha balanslı qidalanmaya kömək edir və Aralıq dənizi tipli qaraciyər-dostu qidalanma modelinə uyğundur.
Zeytun yağı da doymamış yağ mənbəyi kimi kərə yağı və digər bərk yağların alternativi ola bilər. Sağlam qidalanma tövsiyələrində doymuş yağların doymamış yağlarla əvəzlənməsi xüsusilə vurğulanır.
Qəhvə isə qaraciyərlə bağlı elmi araşdırmalarda ayrıca diqqət çəkən içkilərdəndir. Amerika Qaraciyər Xəstəliklərinin Öyrənilməsi Assosiasiyasının 2026-cı il materialında qəhvə qəbulunun daha az inkişaf etmiş qaraciyər xəstəliyi ilə əlaqələndirildiyi qeyd olunur. Lakin bu, qəhvənin qaraciyər xəstəliyinin müalicəsi olduğu anlamına gəlmir və konkret şəxsin sağlamlıq vəziyyəti nəzərə alınmalıdır.
Əslində qaraciyər sağlamlığı üçün məsələ yalnız bu yeddi məhsuldan ibarət deyil. Şəkərli içkilərin, əlavə şəkərin, yüksək kalorili və doymuş yağlarla zəngin qidaların məhdudlaşdırılması da ən azı hansı qidaların rasiona əlavə edilməsi qədər əhəmiyyətlidir. Xüsusilə qaraciyər piylənməsi zamanı artıq çəkinin tədricən azaldılması qaraciyərdə piy miqdarını, iltihabı və bəzi hallarda fibrozlaşmanı azaltmağa kömək edə bilər.
Bu səbəbdən “qaraciyəri təmizləyən məhsul” axtarmaqdansa, uzunmüddətli və balanslı qidalanma modelinə üstünlük vermək daha düzgün yanaşmadır. Qaraciyər xəstəliyi olan şəxslər isə pəhriz dəyişikliyini xüsusilə həkim və ya dietoloqla məsləhətləşməlidir. Bəzi bitki mənşəli əlavələr və nəzarətsiz qəbul edilən preparatlar əksinə, qaraciyərə zərər verə bilər.
Nuray,
AzNews.az