Azərbaycan neftinin qiymətinin 122,15 ABŞ dollarında qalması dünya enerji bazarında yüksək qiymət mühitinin Azərbaycan üçün maliyyə əhəmiyyətini yenidən gündəmə gətirir. “Azeri Light” əvvəlki 128,03 dollarlıq göstərici ilə müqayisədə 4,83% ucuzlaşsa da, hazırkı qiymət 2026-cı ilin dövlət büdcəsində nəzərdə tutulan 65 dollarlıq baza qiymətindən təxminən 88% yüksəkdir.
Qiymət fərqinin miqyası xüsusilə diqqətçəkəndir. Bir barel üzrə 122,15 dollar faktiki qiymət büdcə hesablamasında götürülən 65 dollardan 57,15 dollar çoxdur. Lakin bu fərqi birbaşa dövlət büdcəsinə daxil olan əlavə vəsait kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Çünki dövlətin neft gəlirlərinə yalnız dünya qiyməti deyil, hasilat və ixrac həcmləri, Azərbaycanın hasil olunan neftdə payı, satış və nəqli xərcləri, müqavilə şərtləri və Dövlət Neft Fonduna daxilolmaların strukturu təsir edir.
Dövlət Neft Fondunun 2026-cı il büdcəsində karbohidrogenlərin satışından Azərbaycanın payına düşən xalis gəlirlər 8,55 milyard manat səviyyəsində proqnozlaşdırılıb. Fondun ümumi gəlirlərinin isə 13,03 milyard manat olacağı nəzərdə tutulur. Bu göstəricilər neft qiymətinin fiskal sistem üçün əhəmiyyətini göstərməklə yanaşı, neft gəlirlərinin yalnız bir hissəsinin qiymət dəyişikliklərindən birbaşa asılı olduğunu da ortaya qoyur.
Hazırkı yüksək qiymətlərin mühüm səbəblərindən biri qlobal neft bazarında təkliflə bağlı risklərin qalmasıdır. OPEC+ ölkələri 2026-cı ilin sentyabrında istehsal siyasətini nəzərdən keçirərək bazarın sabitliyinə yönəlmiş öhdəliklərini davam etdiriblər. Təşkilatın açıqlamalarında hasilat səviyyələrinin bazar şərtlərinə uyğun şəkildə izlənildiyi və lazım gəldikdə əlavə qərarların qəbul edilə biləcəyi vurğulanır.
Bununla belə, neftin 122 dollardan yuxarı olması qiymətin bundan sonra da eyni səviyyədə qalacağı anlamına gəlmir. Elə son göstəricinin özü bunu göstərir: “Azeri Light” bir sessiyada 5,88 dollar ucuzlaşıb. Bir gün əvvəl isə qiymət 128,03 dollara çatmışdı. Belə sürətli dəyişiklik enerji bazarında geosiyasi risklərin, hasilat qərarlarının və investor gözləntilərinin qiymətə nə qədər tez təsir etdiyini göstərir.
Azərbaycan üçün yüksək neft qiymətlərinin əsas iqtisadi nəticələrindən biri xarici valyuta daxilolmalarının və neft sektorunun maliyyə imkanlarının artmasıdır. Bu, fiskal dayanıqlıq, Dövlət Neft Fondunun gəlirləri və ölkənin xarici balansı baxımından əlverişli mühit yarada bilər. Eyni zamanda yüksək qiymətlərin yaratdığı əlavə gəlirin iqtisadiyyatın uzunmüddətli inkişafına təsiri onun necə idarə edilməsindən asılıdır. Neft gəlirlərinin infrastruktur, insan kapitalı, qeyri-neft sektorunun məhsuldarlığı və yeni ixrac imkanları yaradan istiqamətlərə yönəldilməsi qiymət üstünlüyünün daha dayanıqlı iqtisadi nəticəyə çevrilməsinə imkan verir.
Digər mühüm məqam neftin büdcədə 65 dollarla hesablanmasıdır. Belə konservativ baza qiyməti dünya bazarında faktiki qiymət daha yüksək olduqda fiskal planlaşdırmada əlavə təhlükəsizlik marjası yaradır. Lakin bu yanaşma yüksək qiymətlərin mütləq və uzunmüddətli gəlir artımı kimi qəbul edilməsini də tələb etmir. Neft bazarı dəyişkəndir və qiymətin yüksəlməsi qədər sürətli ucuzlaşma da mümkündür.
Hazırkı 122,15 dollarlıq “Azeri Light” qiyməti Azərbaycanın 2026-cı il üçün büdcə hesablamalarında istifadə edilən 65 dollarlıq göstəricidən əhəmiyyətli dərəcədə yuxarıdır. Bu, cari mərhələdə enerji gəlirləri üçün əlverişli qiymət mühitinin formalaşdığını göstərir. Ancaq iqtisadi baxımdan əsas məsələ yalnız yüksək qiymətdən yaranan əlavə gəlir deyil, bu gəlirlərin neft bazarındakı növbəti dalğalanmalardan asılılığı azaltmaq üçün hansı istiqamətlərdə istifadə edilməsidir. Belə yanaşma yüksək neft qiymətinin qısamüddətli maliyyə üstünlüyünü daha uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlığa çevirmək baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Nuray,
AzNews.az