Mənzil özəlləşdirilməsində artım diqqət çəkir. 2025-ci ildə Azərbaycanda ümumi sahəsi 87 265 kvadratmetr olan 1 555 mənzilin özəlləşdirilməsi 2024-cü illə müqayisədə say baxımından 14,3%, sahə baxımından isə 47,2% artım deməkdir. Bu dinamika təkcə dövlət mənzil fondunun özəl mülkiyyətə keçirilməsinin sürətlənməsini deyil, özəlləşdirilən mənzillərin orta ölçüsünün də böyüdüyünü göstərir.
Rəqəmlərdən görünən əsas məqam coğrafi fərqlərdir. Özəlləşdirilən mənzillərin əhəmiyyətli hissəsi Bakı və Sumqayıtın payına düşüb. Bakıda 545 mənzilin özəlləşdirilməsi, əvvəlki illə müqayisədə göstəricinin 4,8 dəfə artması xüsusilə diqqətçəkəndir. Sumqayıtda 474 mənzil özəlləşdirilib. Bu iki şəhərin ümumi göstəricidə yüksək paya sahib olması urbanizasiya, əhalinin sıxlığı və daşınmaz əmlakın iqtisadi dövriyyəsinin daha intensiv olması ilə əlaqələndirilə bilər.
Maraqlı məqam odur ki, mənzillərin sayındakı artım sahənin artımından xeyli aşağıdır. 2024-cü ildə 1 361 mənzil özəlləşdirildiyi nəzərə alınarsa, 2025-ci ildə mənzil başına düşən orta sahə təxminən 56 kvadratmetrdən 56,1 kvadratmetrədək yüksəlib. Yəni ümumi sahənin 47,2% artmasını yalnız mənzil sayının çoxalması ilə izah etmək mümkün deyil; burada özəlləşdirilən mənzillərin strukturundakı dəyişiklik də rol oynayır.
Mənzilin özəlləşdirilməsi onun sadəcə istifadə hüququnun deyil, mülkiyyət hüququnun rəsmiləşdirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Dövlət mənzil fonduna aid obyektlərin özəl mülkiyyətə keçirilməsi və sonrakı dövlət qeydiyyatı həmin əmlakın satış, vərəsəlik, ipoteka və digər hüquqi-iqtisadi əməliyyatlarda daha aydın status qazanmasına imkan verir. Hazırda dövlət orqanları daşınmaz əmlak hüquqlarının elektron qeydiyyatını da genişləndirir. 2025-ci ildə ölkə üzrə 364 136 daşınmaz əmlak üzərində mülkiyyət hüququ dövlət qeydiyyatına alınıb və bunların 92 888-ni mənzillər təşkil edib.
Özəlləşdirmənin artması mənzil bazarının ümumi vəziyyətindən də ayrı qiymətləndirilməməlidir. Dövlət Statistika Komitəsi mənzil bazarında qiymət indekslərini ayrıca izləyir və bu göstəricilər daşınmaz əmlak bazarındakı tələb və təklif dəyişikliklərinin qiymətlərə təsirini qiymətləndirməyə imkan verir. Dövlət mənzil fondunun özəlləşdirilməsi isə bazara dərhal böyük həcmdə yeni mənzil təklifi daxil olması anlamına gəlmir; əsasən mövcud yaşayış fondunun hüquqi statusunun dəyişməsi baş verir.
Digər tərəfdən, son illərdə sosial və güzəştli mənzil mexanizmlərinin genişlənməsi də mənzil bazarında mülkiyyət imkanlarının strukturuna təsir göstərir. Məsələn, 2026-cı ilin sentyabrında sosial layihə çərçivəsində mənzillər bazar qiymətlərindən aşağı, 435–830 manat/kvadratmetr aralığında satışa çıxarılıb və həmin mənzillərin ipoteka yolu ilə alınmasına da imkan yaradılıb. Bu yanaşma göstərir ki, mənzil siyasətində həm mövcud dövlət fondunun özəlləşdirilməsi, həm də yeni və güzəştli mənzil təklifinin formalaşdırılması paralel istiqamətlər kimi çıxış edir.
2025-ci ilin statistikası beləliklə, Azərbaycanda mənzil mülkiyyətinin rəsmiləşdirilməsi prosesində aktivliyin artdığını göstərir. Bakıdakı kəskin yüksəliş isə xüsusilə diqqət tələb edən tendensiyadır. Qarşıdakı dövrdə bu dinamikanın davam edib-etməyəcəyinə dövlət mənzil fondunun həcmi, özəlləşdirmə prosedurlarının əlçatanlığı, daşınmaz əmlak qiymətləri və əhalinin mənzilə olan tələbi kimi amillər təsir göstərəcək.
Nuray,
AzNews.az