Doğuş travmalarını dəqiq müəyyən etmək üçün təkcə körpənin zahiri görünüşünə baxmaq kifayət etmir. Qiymətləndirmə adətən doğuş tarixçəsi, pediatrik müayinə və lazım gəldikdə görüntüləmə və digər müayinələrin birlikdə aparılması ilə həyata keçirilir. Yenidoğulmuş ilk 24 saat ərzində başdan-ayağa müayinə edilməlidir.
Məsələn, körpənin bir qolunu digərindən az hərəkət etdirməsi, qolun müəyyən vəziyyətdə qalması və reflekslərin zəifləməsi doğuş zamanı sinir zədələnməsindən, xüsusilə braxial pleksus zədəsindən şübhələndirə bilər. Həkim hər iki tərəfin hərəkətini, əzələ tonusunu və yenidoğulmuş reflekslərini müqayisə edir.
Sümük zədələnməsində körpənin hərəkətində məhdudiyyət, ağrıya reaksiya və körpücük sümüyü nahiyəsində həssaslıq kimi əlamətlər araşdırılır. Şübhə olduqda rentgen və digər görüntüləmə üsullarından istifadə edilə bilər.
Baş və beyin travmaları isə daha diqqətli qiymətləndirmə tələb edir. Körpədə qıcolma, həddindən artıq yuxululuq, apne, qeyri-normal nevroloji müayinə və digər narahatedici əlamətlər varsa, kəllədaxili qanaxmanı araşdırmaq üçün kranial USM, KT və ya MRT seçilə bilər. MRT beyin zədələrinin müəyyən edilməsində daha həssasdır, KT isə təcili hallarda daha sürətli nəticə verə bilər.
Burada vacib məqam budur ki, hər doğuşdan sonra yaranan şişkinlik və göyərmə travma və ya ciddi zədələnmə demək deyil. Doğuş prosesindən sonra bəzi yüngül şişkinlik və göyərmələr normal ola və öz-özünə keçə bilər.
Əgər söhbət konkret olaraq yeni doğulmuş körpədə doğuş travmasından gedirsə, qol və ayağın hərəkətsizliyi, qidalanmada çətinlik, davamlı qusma, qıcolma, nəfəs alma problemi, həddindən artıq süstlük və ya huşda dəyişiklik kimi əlamətlər olduqda uşağı təcili pediatr/neonatoloq müayinə etməlidir.
Əgər bu müayinələri etməkdə gecikmisinizsə və uşağınız artıq gənc yaşına çatıbsa, keçmişdə baş vermiş beyin zədələnməsinin izlərini araşdırmaq mümkündür, amma indiki müayinə ilə doğuş zamanı məhz hansı hadisənin baş verdiyini həmişə 100% sübut etmək olmur.
Əgər söhbət doğuş zamanı hipoksiya, kəllədaxili qanaxma və ya digər beyin travmasından gedirsə, ən faydalı yanaşma bir neçə məlumatın birlikdə qiymətləndirilməsidir:
1. Beyin MRT-si. 20 - li yaşlarda beyin MRT-si keçmiş beyin zədələnməsinin qalıcı izlərini göstərə bilər. MRT beyin toxumasındakı struktur dəyişikliklərini, köhnə zədələnmə sahələrini, bəzi çapıqlaşma və beyin inkişafındakı dəyişiklikləri aşkar etmək üçün istifadə olunur.
2. Nevroloji müayinə. Əzələ tonusu, reflekslər, koordinasiya, yeriş, tarazlıq, ətrafların hərəkəti və digər nevroloji göstəricilər qiymətləndirilir. Məsələn, uşaqlıqdan qalan hərəkət pozğunluğu, spastiklik və ya koordinasiya problemi varsa, bu, inkişaf dövründə baş vermiş beyin zədələnməsinin nəticəsi ola bilər. Serebral iflic kimi vəziyyətlər beyin inkişafı dövründə yaranmış zədələnmə ilə əlaqəli ola bilər və əlamətləri yetkinlikdə də davam edir.
3. Uşaqlıq və doğuşla bağlı tibbi sənədlər. Bu, səbəbi müəyyənləşdirmək baxımından çox vacibdir. Doğuş zamanı Apqar göstəriciləri, reanimasiya ehtiyacı, oksigen çatışmazlığı, qıcolma, yenidoğulmuş dövründə MRT/USM nəticələri, inkubator və ya süni tənəffüs məlumatları varsa, indiki MRT nəticəsi ilə birlikdə daha düzgün qiymətləndirmə aparmaq mümkündür.
Burada mühüm məqam var: beyin dəyişikliklərinin aşkarlanması avtomatik olaraq uşağın doğuş travmasından yarandığını göstərmir. Eyni görüntü başqa səbəblərlə də əlaqəli ola bilər. Ona görə radioloqun rəyi nevroloqun klinik müayinəsi və keçmiş tibbi tarixçə ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir.
Praktik olaraq nevroloq müayinəsi + beyin MRT-si + doğuş/yenidoğulmuş dövrünün sənədləri araşdırıla bilər.
Əgər doğuş zamanı hipoksiya və ya beyin zədələnməsi baş veribsə, qalıcı funksional problemləri azaltmaq və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq mümkündür.
Məsələn, hərəkət və əzələ gərginliyi problemi varsa fizioterapiya və reabilitasiya, nitq və udma çətinliyi varsa loqopedik terapiya, qıcolmalar varsa nevroloq tərəfindən uyğun müalicə tətbiq oluna bilər. Spastiklik kimi problemlərdə bəzi hallarda dərman müalicəsi və digər müdaxilələrdən də istifadə edilir.
Əgər hazırda baş ağrısı, başgicəllənmə, qıcolma, görmə və ya yaddaş problemləri, ətraflarda zəiflik, tarazlıq və koordinasiya pozğunluğu kimi əlamətlər varsa, əvvəlcə nevroloji müayinə aparılması vacibdir. Beyin MRT-si də vəziyyətin struktur baxımdan qiymətləndirilməsinə kömək edə bilər.
Vacib məqam: kəllədaxili təzyiq hazırda yüksəkdirsə, bu, ayrıca və təcili qiymətləndirilməli vəziyyətdir. Güclü və getdikcə artan baş ağrısı, təkrarlanan qusma, huşda dəyişiklik, qıcolma və ya görmənin qəfil pisləşməsi yaranarsa, təcili tibbi yardım lazımdır.
Nuray
Aznews.az