2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında Azərbaycanın İtaliyaya xam neft ixracı 8,47 milyon ton, dəyəri isə 5,23 milyard ABŞ dolları olub. Fiziki həcmin ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 7,9 faiz azalmasına baxmayaraq, ixrac dəyərinin 8,8 faiz artması diqqət çəkən əsas məqamdır. İtaliyanın Azərbaycanın ümumi xam neft ixracında 57,7 faizlik paya sahib olması isə bu ölkənin Azərbaycan neftinin Avropa bazarındakı əsas istiqaməti olaraq mövqeyini qoruduğunu göstərir.
İlk baxışda həcm azalarkən gəlirin artması ziddiyyətli görünə bilər. Əslində isə burada əsas rol neftin qiymət dinamikasına düşür. Hesabat dövründə İtaliyaya ixrac edilən neftin bir tonunun orta gömrük dəyəri təxminən 617 dollar təşkil edib. Ötən ilin eyni dövrü üzrə müqayisəli rəqəmlər əsasında bu göstərici təxminən 522 dollar olub. Yəni ixracın fiziki həcmi aşağı düşsə də, ton başına daha yüksək dəyər ümumi gəlirin artmasına imkan verib. Bu, xammal ixracatçısı ölkələr üçün beynəlxalq qiymətlərin ixrac gəlirlərinə təsirini aydın şəkildə nümayiş etdirir.
İtaliyanın Azərbaycan neftinin əsas alıcısı olması təsadüfi xarakter daşımır. Ölkə böyük emal güclərinə malikdir və Aralıq dənizi hövzəsində mühüm enerji mərkəzlərindən biridir. 2026-cı ilin ilk yarısında İtaliyanın ümumi xam neft idxalı 28,77 milyon ton təşkil edib. Həmin dövrdə Azərbaycanın payına təxminən 13 faiz düşüb və Azərbaycan İtaliyanın ikinci ən böyük xam neft təchizatçısı olub. Birinci yerdə 7,39 milyon tonla Liviya qərarlaşıb.
Burada Azərbaycanın Avropa enerji bazarındakı rolunu yalnız ixrac həcmi ilə ölçmək kifayət deyil. İtaliya enerji təchizatında mənbələrin şaxələndirilməsinə xüsusi əhəmiyyət verir və müxtəlif mənşəli xam neftlərin emalını həyata keçirir. Azərbaycan neftinin bu sistemdə mühüm paya malik olması ölkənin Avropanın enerji təchizat zəncirində mövqeyinin konkret göstəricilərindən biridir. Üstəlik, Azərbaycan neftinin Avropaya çatdırılmasında formalaşmış nəqliyyat infrastrukturu uzunmüddətli kommersiya əlaqələrinin əsasını təşkil edir.
Maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, İtaliyaya ixracın azalması Azərbaycanın bütün neft ixracında eyni istiqamətdə dəyişiklik olmadığını göstərir. Yanvar-avqust aylarında Azərbaycanın ümumi xam neft və neft məhsulları ixracı 14,68 milyon ton təşkil edib və illik müqayisədə fiziki həcm 7,8 faiz azalıb. Buna qarşılıq ixracın dəyəri 10,5 faiz artaraq 9,28 milyard dollara yüksəlib. Deməli, İtaliya istiqamətindəki dinamika Azərbaycanın ümumi neft ixracında müşahidə olunan daha geniş qiymət-həcm münasibətinin bir hissəsidir.
Eyni zamanda ixrac coğrafiyasının digər istiqamətlərində fərqli tendensiyalar müşahidə olunur. İlk səkkiz ayda Rumıniyaya neft ixracının həcmi 19 faiz, dəyəri isə 35,5 faiz artıb. Hindistan, Bolqarıstan, İsveçrə və Tunisə tədarükdə də əhəmiyyətli artımlar qeydə alınıb. Əvəzində Almaniya və Portuqaliya kimi bəzi Avropa istiqamətlərində azalma baş verib. Bu mənzərə Azərbaycanın neft ixrac coğrafiyasının bir tərəfdən İtaliya kimi böyük alıcı ətrafında cəmləndiyini, digər tərəfdən isə alternativ bazarlarda yeni imkanların yarandığını göstərir.
İtaliyaya tədarükün məhsul strukturu da ayrıca əhəmiyyət daşıyır. 2026-cı ilin ilk yarısında İtaliyanın Azərbaycandan Azeri Blend idxalı 23,8 faiz artaraq 1,66 milyon tona çatıb, Azeri Light tədarükü isə 44,3 faiz azalaraq 2,07 milyon tona düşüb. Həmin dövrdə hər iki markanın orta qiyməti əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlib. Bu dəyişiklik Azərbaycanın İtaliya bazarına tədarükündə yalnız həcmin deyil, neft markalarının strukturunun da nəticələrə təsir etdiyini göstərir.
Azərbaycan üçün əsas iqtisadi məsələ isə bu ixrac gəlirlərinin ölkənin ümumi xarici ticarət balansındakı roludur. Yanvar-avqust aylarında Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsi 33,24 milyard dollar, ixracı 21,82 milyard dollar təşkil edib. Bu dövrdə İtaliyaya göndərilən neftin 5,23 milyard dollarlıq dəyəri ölkənin ümumi ixracının təxminən 24 faizinə bərabərdir. Bu nisbət İtaliya istiqamətinin Azərbaycanın xarici ticarətində, xüsusilə enerji ixracında nə qədər böyük iqtisadi çəkiyə malik olduğunu göstərir.
Bununla yanaşı, bir bazarın yüksək paya malik olması enerji ixracında bazar şaxələndirməsinin əhəmiyyətini də artırır. Azərbaycanın neftinin Rumıniya, Çexiya, Hindistan və digər istiqamətlərə çıxışı bu baxımdan əlavə imkanlar yaradır. Son məlumatlar göstərir ki, 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında İtaliya, Çexiya və Rumıniya birlikdə Azərbaycanın ümumi neft ixracının əsas hissəsini qəbul edib. Bu struktur Avropa bazarının Azərbaycan neftinin satış coğrafiyasında aparıcı mövqeyini saxladığını göstərir.
Beləliklə, İtaliyaya neft ixracında 2026-cı ilin ilk səkkiz ayının nəticələri iki mühüm tendensiyanı ortaya qoyur: fiziki tədarük həcmi azalıb, lakin yüksək qiymət və məhsul dəyəri hesabına ixrac gəliri artıb. İtaliyanın Azərbaycanın ümumi neft ixracında 57,7 faizlik payı isə bu bazarın strateji əhəmiyyətini təsdiqləyir. Digər Avropa bazarlarında tədarükün artması ilə yanaşı, yeni istiqamətlərdə satışların genişlənməsi Azərbaycanın enerji ixracının daha çevik strukturda inkişaf etdiyini göstərir. Bu mənzərədə əsas iqtisadi göstərici yalnız neçə ton neft satılması deyil, həmin həcmin hansı qiymət və hansı bazar strukturu ilə gəlirə çevrilməsidir.
Nuray,
AzNews.az