2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında Azərbaycanda 6,495 milyon kvadratmetr tikinti şüşəsi istehsal edilib. Bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 3 faiz azdır. Lakin aylıq dinamika daha fərqli mənzərə ortaya qoyur: yalnız avqust ayında istehsal 789 min kvadratmetrə çataraq illik müqayisədə 14,2 faiz artıb. Deməli, ilin ilk səkkiz ayındakı ümumi geriləmə fonunda ilin son aylarına doğru istehsal aktivliyində canlanma müşahidə olunur. Sentyabrın 1-nə anbarlarda 2,393 milyon kvadratmetr hazır məhsul qalığının olması isə bazarda kifayət qədər əhəmiyyətli təklif ehtiyatının formalaşdığını göstərir.
Tikinti şüşəsi istehsalının dinamikasını yalnız ayrıca sənaye göstəricisi kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Bu məhsula tələbat birbaşa tikinti sektorunun, xüsusilə yaşayış və qeyri-yaşayış binalarının tikintisinin, təmir işlərinin, kommersiya daşınmaz əmlakı layihələrinin və infrastruktur investisiyalarının vəziyyəti ilə bağlıdır. Şüşənin pəncərə, fasad, vitrin və digər tikinti elementlərində geniş istifadə olunması onu tikinti zəncirinin aralıq məhsullarından birinə çevirir. Buna görə istehsaldakı dəyişikliklər tikinti bazarındakı tələb, layihələrin icra tempi və istehsalçıların anbar strategiyası ilə birlikdə nəzərdən keçirilməlidir.
Maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycan tikinti şüşəsi istehsalında 2025-ci ildə kifayət qədər yüksək artım nümayiş etdirib. İl ərzində 9,851 milyon kvadratmetr məhsul istehsal olunub və illik artım 7,3 faiz təşkil edib. Bu göstərici sənayedə istehsal güclərinin genişləndirilməsi və tikinti materiallarına olan tələbin müəyyən mərhələdə yüksəldiyini göstərir. 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında qeydə alınan 3 faizlik azalma isə əvvəlki ilin yüksək bazası fonunda da qiymətləndirilməlidir. Başqa sözlə, cari geriləmə əvvəlki dövrdəki artımın tamamilə itirilməsi anlamına gəlmir.
Anbarlarda 2,393 milyon kvadratmetr hazır məhsulun olması isə ayrıca iqtisadi siqnaldır. Bu həcm cari ilin ilk səkkiz ayında istehsal olunan məhsulun təxminən 37 faizinə bərabərdir. Anbar ehtiyatının yüksək olması istehsalçıların sifarişlər üzrə əvvəlcədən məhsul hazırlaması, satışların istehsal tempindən daha aşağı olması və ya tikinti layihələrinin icra qrafiklərinin dəyişməsi kimi müxtəlif amillərlə bağlı ola bilər. Bu göstəricinin özü bazarda problemin olduğunu təsdiqləmir; onun iqtisadi mənası məhsulun satış sürəti, yeni sifarişlər və istehsal güclərindən istifadə səviyyəsi ilə birlikdə müəyyənləşir.
Avqust ayındakı 14,2 faizlik artım isə bu baxımdan diqqət çəkir. İstehsalın aylıq əsasda yüksəlməsi tikinti mövsümünün fəallaşması və müəssisələrin əvvəlki dövrdəki ehtiyatlarını nəzərə alaraq istehsal planlarını dəyişməsi ilə əlaqəli ola bilər. Tikinti sektorunda işlərin mövsümi xarakter daşıması tikinti materiallarına tələbin də il ərzində bərabər paylanmamasına səbəb olur. Buna görə bir aylıq artımdan uzunmüddətli trend barədə yekun nəticə çıxarmaqdansa, növbəti aylardakı istehsal və satış göstəricilərini də birlikdə izləmək daha əsaslıdır.
Qlobal bazarda isə tikinti şüşəsi sektorunun inkişafını enerji və xammal qiymətləri ciddi şəkildə təsirləndirir. Şüşə istehsalı yüksək temperatur tələb etdiyindən enerji xərcləri məhsulun maya dəyərinin mühüm komponentlərindən biridir. Eyni zamanda qum, soda külü və digər xammalın qiymətləri, daşınma xərcləri və tikinti bazarındakı tələb istehsalçının rəqabət qabiliyyətinə təsir göstərir. Bu səbəbdən yerli istehsalın genişləndirilməsi yalnız tikinti materialları bazarının təminatı deyil, həm də xarici qiymət və logistika dəyişikliklərinin daxili bazara təsirinin idarə olunması baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Tikinti materiallarının yerli istehsalının inkişafı həmçinin idxaldan asılılığın azaldılması və daxili əlavə dəyərin artırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Şüşə məhsullarının ölkə daxilində istehsalı tikinti şirkətləri üçün tədarük zəncirinin müəyyən hissəsini lokallaşdırır və logistika xərclərinin optimallaşdırılması üçün imkan yaradır. Əgər istehsal gücləri yalnız daxili tələbatı qarşılamaqla kifayətlənməyib regional bazarlara çıxış əldə edərsə, sektor üçün əlavə ixrac imkanları da formalaşa bilər.
Burada əsas məsələ istehsalın kəmiyyət artımından daha çox onun real tələb və satış imkanları ilə balanslaşdırılmasıdır. Sənaye müəssisələrinin anbarlarında 2,393 milyon kvadratmetr hazır məhsulun toplanması istehsal planlaşdırılmasında bazar tələbinin düzgün qiymətləndirilməsinin əhəmiyyətini artırır. Digər tərəfdən, avqust ayında istehsalın artması tikinti materialları bazarında fəallığın tamamilə zəifləmədiyini göstərir. Bu iki göstəricinin birlikdə təhlili bazarın hazırda istehsal və satış arasında yeni tarazlıq mərhələsindən keçdiyini düşünməyə əsas verir.
Ümumilikdə, 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında tikinti şüşəsi istehsalında qeydə alınan 3 faizlik azalma sektorun əvvəlki illə müqayisədə zəifləməsi kimi birtərəfli qiymətləndirilməməlidir. 2025-ci ildəki 7,3 faizlik artım, avqustda 14,2 faizlik yüksəliş və mövcud anbar ehtiyatları bazarın daha mürəkkəb strukturda inkişaf etdiyini göstərir. Qarşıdakı dövrdə əsas göstəricilər istehsalın deyil, satışların, yeni tikinti layihələrinin həcminin, anbar ehtiyatlarının və istehsal güclərindən istifadə səviyyəsinin dinamikası olacaq. Məhz bu göstəricilər tikinti şüşəsi sənayesində yaranan tendensiyanın müvəqqəti dalğalanma, yoxsa daha uzunmüddətli struktur dəyişiklik olduğunu daha aydın göstərəcək.
Nuray,
AzNews.az