Mis məftil istehsalında qeydə alınan kəskin artım Azərbaycanda emal sənayesinin müəyyən istiqamətlərində istehsal aktivliyinin bərpa olunduğunu göstərir. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında ölkədə 363 ton mis məftil istehsal edilib. Bu, ötən ilin eyni dövrünün göstəricisindən 10,2 dəfə çoxdur. Lakin artımın miqyasını qiymətləndirərkən aşağı müqayisə bazası da nəzərə alınmalıdır: 2025-ci ilin avqustunda ümumiyyətlə mis məftil istehsal edilməyib.
Rəqəmlər eyni zamanda istehsalın əvvəlki illərdə nə qədər dəyişkən olduğunu göstərir. 2025-ci ilin yekununda Azərbaycanda 114,6 ton mis məftil istehsal olunmuşdu və bu, 2024-cü illə müqayisədə 78,6 faiz azalma demək idi. Dövlət Statistika Komitəsinin sənaye məlumatlarında 2022-ci ildə 133,9 ton istehsal göstərildiyi halda, 2023 və 2024-cü illərdə mis məftil üzrə istehsal qeydə alınmayıb. Buna görə də 2026-cı ildəki 363 tonluq nəticə yalnız cari ilin artımını deyil, eyni zamanda istehsalın çox aşağı səviyyədən yenidən formalaşmasını əks etdirir.
Digər diqqətçəkən məqam istehsalın son aylarda davamlı xarakter almasıdır. Təkcə avqustda 56,8 ton mis məftil istehsal edilib. Əgər ilin ilk səkkiz ayında 363 tonluq həcm formalaşıbsa, orta aylıq istehsal təxminən 45,4 ton təşkil edir. Avqust göstəricisinin bu orta səviyyədən yüksək olması istehsalın ayrı-ayrı dövrlərdə daha intensivləşdiyini göstərir. Eyni zamanda sentyabrın 1-nə hazır məhsul ehtiyatının olmaması daxili və ya xarici sifarişlərin istehsal olunan məhsulu nisbətən sürətli şəkildə mənimsədiyinə işarə edə bilər. Bununla belə, ehtiyatın sıfır olması təkbaşına tələbin yüksək olduğunu sübut etmir; sifarişlərin istehsal qrafiki və məhsulun satış kanalları barədə əlavə məlumat lazımdır.
Mis məftilin iqtisadi əhəmiyyəti onun son məhsul deyil, daha geniş sənaye zəncirinin əsas aralıq məhsullarından biri olması ilə bağlıdır. Elektrik kabelləri, enerji infrastrukturu, tikinti, avadanlıq və müxtəlif elektrik məhsullarının istehsalında mis keçiricilərdən istifadə edilir. Azərbaycanda kabel istehsalçılarının mis məftili kabel istehsalının əsas mərhələlərindən biri kimi istifadə etməsi də bu əlaqəni göstərir.
Qlobal bazarda isə misə tələbin struktur əhəmiyyəti artır. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin 2026-cı il qiymətləndirməsinə görə, mis elektrik şəbəkələri və yeni nəsil texnologiyalar üçün əsas materiallardan biridir və 2035-ci ilə qədər mövcud və elan edilmiş layihələr nəzərə alınmaqla bazarda təkliflə tələb arasında müəyyən kəsirin qalması gözlənilir. Agentlik həmçinin 2025-ci ildə enerji texnologiyalarının mis və digər kritik minerallara tələbi gücləndirdiyini bildirir.
Bu mənzərədə Azərbaycanda mis məftil istehsalının genişlənməsi yalnız bir məhsul üzrə statistikanın yaxşılaşması kimi deyil, emal zəncirində əlavə dəyərin artırılması baxımından da əhəmiyyətlidir. Ölkənin sənaye istehsalında qeyri-neft sektorunun rolunun genişləndirilməsi fonunda metallurgiya sənayesinin 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında real ifadədə 6,9 faiz artması da bu istiqamətdə ümumi sənaye aktivliyinin mövcud olduğunu göstərir.
Əsas məsələ isə bu artımın birdəfəlik istehsal sıçrayışı, yoxsa daha davamlı sənaye tendensiyasının başlanğıcı olmasıdır. Bunun üçün ilin son aylarında istehsalın hansı tempdə davam edəcəyi, xammal təminatının necə formalaşacağı, daxili kabel və elektrik avadanlıqları sektorunun tələbi, eləcə də məhsulun ixrac imkanları mühüm göstəricilər olacaq. Xüsusilə mis qiymətlərinin qlobal bazarda yüksək səviyyələrdə qalması istehsalçıların gəlirlərini artırmaq imkanları yaratmaqla yanaşı, xammal və dövriyyə kapitalı xərclərini də yüksəldə bilər.
Beləliklə, 363 tonluq göstəricinin əsas əhəmiyyəti rəqəmin mütləq böyüklüyündən daha çox, əvvəlki iki ildə fasilə vermiş istehsalın yenidən nəzərəçarpacaq həcmdə bərpa olunmasıdır. Davamlı istehsal, daxili emal zənciri ilə daha sıx əlaqə və ixrac bazarlarına çıxış təmin edilərsə, mis məftil kimi məhsullar Azərbaycanda xammalın daha yüksək əlavə dəyərli sənaye məhsuluna çevrilməsi prosesində rolunu artıra bilər.
Nuray,
AzNews.az