Aşağıdakı şərh bazardakı son dəyişiklikləri və neft qiymətlərinin hansı amillərin təsiri altında hərəkət etdiyini nəzərə alır.
Qlobal neft bazarında qiymətlər son günlərdə yüksək dəyişkənlik nümayiş etdirir. “ICE London” birjasında 2026-cı ilin noyabr ayı üzrə “Brent” fyuçersləri 1,11 faiz ucuzlaşaraq 98,15 ABŞ dollarına, Nyu-Yorkun “NYMEX” birjasında “WTI” neftinin noyabr müqaviləsi isə 1,68 faiz azalaraq 89 ABŞ dollarına düşüb. Bu dinamika neftin son həftələrdə 100 dollardan yuxarı qalxmasından sonra bazarda təchizat risklərinin müəyyən qədər yumşalması ilə əlaqələndirilir.
Neft bazarında hazırkı qiymət hərəkətinin əsas xüsusiyyəti onun yalnız tələb və təklif göstəriciləri ilə deyil, geosiyasi və logistika faktorları ilə də ciddi şəkildə bağlı olmasıdır. Sentyabrın əvvəlində Yaxın Şərqdə nəqliyyat və enerji infrastrukturuna hücumların intensivləşməsi fonunda “Brent”in qiyməti 100 dollar həddini aşaraq sentyabrın 10-da 107,63 dollara qədər yüksəlmişdi. “WTI” isə həmin gün 102,48 dollara çatmışdı.
Sonrakı mərhələdə isə bazara əlavə təchizatın mümkünlüyü barədə xəbərlər qiymətləri aşağı istiqamətləndirib. Səudiyyə Ərəbistanının Şərq-Qərb neft kəmərinin fəaliyyətini bərpa etməsi və Qırmızı dəniz üzərindən ixrac imkanlarının genişlənməsi gözləntiləri bazardakı təchizat narahatlığını müəyyən qədər azaldıb. Kəmərin tam gücü ilə fəaliyyətə qayıtmasının vaxt aparacağı bildirilsə də, onun bərpası gündəlik milyonlarla barel neftin alternativ marşrutla daşınması baxımından əhəmiyyətlidir.
Bununla yanaşı, neft bazarında risklərin tam aradan qalxdığını söyləmək mümkün deyil. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin avqust hesabatında 2026-cı ilin üçüncü rübündə qlobal neft bazarında 1,8 milyon barel/gün həcmində təklif kəsiri gözlənildiyi qeyd olunur. Agentliyin məlumatına görə, iyulun sonunda qlobal müşahidə olunan neft ehtiyatları 7,9 milyard bareldən bir qədər aşağı düşüb və ilin əvvəlindən ehtiyatlardakı azalma 410 milyon barelə çatıb.
Digər tərəfdən, yüksək qiymətlər qlobal tələbin özünə də təzyiq göstərir. IEA 2026-cı ildə dünya üzrə neft tələbinin orta hesabla gündə 1,6 milyon barel azalacağını proqnozlaşdırır. Tələbin zəifləməsində yanacağın bahalaşması və Yaxın Şərqdə nəqliyyat marşrutlarının pozulmasının iqtisadi fəallığa təsiri əsas amillərdən biri kimi göstərilir. Eyni zamanda agentlik 2027-ci ildə qlobal neft tələbinin yenidən artacağını gözləyir.
Azərbaycan üçün bu qiymət dinamikasının ayrıca əhəmiyyəti var. Neft ölkənin ixrac gəlirlərinin və xarici ticarət dövriyyəsinin əsas komponentlərindən biri olaraq qalır. Buna görə “Brent” qiymətinin 100 dollar ətrafında və ya ondan aşağı formalaşması Azərbaycanın neft ixracından əldə etdiyi valyuta gəlirlərinin həcminə birbaşa təsir göstərə bilər. Lakin faktiki gəlirin yalnız birja qiymətindən deyil, “Azeri Light” markasının qiymətindən, ixrac olunan neftin fiziki həcmindən və bazarlardakı qiymət fərqindən asılı olması nəzərə alınmalıdır.
Hazırkı şəraitdə qiymətlərin 100 dollardan aşağı düşməsi daha çox bazarın son günlərdə yaranmış əlavə təchizat imkanlarını və geosiyasi gərginliyin müəyyən qədər yumşalması ehtimalını qiymətləndirməsinin nəticəsi kimi görünür. Lakin Yaxın Şərqdə enerji infrastrukturu və əsas nəqliyyat marşrutları ilə bağlı risklər davam etdiyindən, neft qiymətlərində kəskin günlük dəyişmələrin qalması mümkündür. Sentyabrın 22-də “Brent”in əvvəlcə 102 dollardan yuxarı qalxıb daha sonra 97,76 dollara enməsi də bazarın xəbərlərə nə qədər həssas olduğunu göstərir.
Beləliklə, hazırkı mərhələdə əsas məsələ neftin konkret olaraq hansı qiymətdə sabitləşməsindən çox, təchizat marşrutlarının nə dərəcədə bərpa olunacağı və Yaxın Şərqdəki geosiyasi risklərin necə dəyişəcəyidir. Əgər alternativ ixrac imkanları genişlənər və əsas dəniz marşrutlarında fasilələr azalarsa, qiymətlər üzərindəki risk əlavəsi zəifləyə bilər. Əks istiqamətdə isə yeni təchizat məhdudiyyətləri bazarda yenidən sürətli bahalaşma yarada bilər. Bu səbəbdən neft bazarında hazırkı qiymət hərəkətini davamlı trenddən daha çox yüksək qeyri-müəyyənlik şəraitində formalaşan dəyişkənlik kimi qiymətləndirmək daha əsaslıdır.
Nuray,
AzNews.az