Xiyarın trombozun qarşısını alan xüsusi qida kimi təqdim edilməsi elmi baxımdan ehtiyatla qiymətləndirilməlidir. Xiyar sağlam və aşağı kalorili tərəvəzdir, tərkibində su, müəyyən miqdarda lif və vitaminlər var. Lakin mövcud tibbi məlumatlar xiyar yeməyin venoz trombozun qarşısını birbaşa aldığına dair kifayət qədər sübut göstərmir. Trombozun profilaktikası daha çox hərəkətli həyat tərzi, sağlam çəkinin qorunması, risk faktorlarının idarə olunması və yüksək riskli şəxslərdə həkimin təyin etdiyi müalicə ilə bağlıdır.
Xiyarın tərkibində xüsusilə K vitamini diqqət çəkir. Amerika Ürək Assosiasiyasının məlumatına görə, qabıqlı bütöv bir xiyar yetkin insanın gündəlik K vitamini ehtiyacının əhəmiyyətli hissəsini təmin edə bilər. K vitamini isə qan laxtalanmasında iştirak edən zülalların yaranması üçün vacibdir. Yəni K vitamininin funksiyası qanı “durultmaq” deyil, əksinə normal laxtalanma prosesinin bir hissəsidir.
Bu məqam trombozla bağlı yanlış anlaşılmanın əsas səbəblərindən biridir. Qanın laxtalanması orqanizmin zədələnmə zamanı qanaxmanı dayandırması üçün zəruri mexanizmdir. Problem damar daxilində ehtiyac olmadığı halda laxtanın yaranması və qan axınının qarşısının alınmasıdır. Dərin ven trombozu belə hallardan biridir və laxta qoparaq ağciyərə çatdıqda həyati təhlükəli ağciyər emboliyasına səbəb ola bilər.
Tromboz riskini azaltmaq üçün əsas tədbirlər arasında uzun müddət hərəkətsiz qalmamaq xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə uzunmüddətli səfərlər, əməliyyatdan sonrakı dövr və yataq rejimi zamanı hərəkətsizlik riski yüksəldə bilər. NHS mənbələri qan laxtalarının qarşısının alınmasında hərəkətdə qalmağı, kifayət qədər maye qəbul etməyi və həkim tərəfindən təyin olunan dərmanlara düzgün əməl etməyi tövsiyə edir.
Qidalanma da ümumi ürək-damar sağlamlığının mühüm hissəsidir. Tərəvəzlərlə zəngin, lif baxımından yüksək və az emal olunmuş qidalara əsaslanan rasion ürək-damar xəstəlikləri riskinin idarə edilməsinə kömək edə bilər. Amerika Ürək Assosiasiyasının 2026-cı il qidalanma tövsiyələri də sağlam ürək üçün ümumi qidalanma modelinin əhəmiyyətini vurğulayır. Lakin bu yanaşmanı konkret olaraq “xiyar trombozu önləyir” formasında təqdim etmək düzgün deyil.
Xiyarın K vitamini ilə zəngin olması isə qan durulaşdırıcı dərman qəbul edən insanlar üçün ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə varfarin qəbul edən şəxslərdə qidada K vitamininin miqdarının kəskin dəyişməsi dərmanın təsirinə təsir göstərə bilər. Mayo Clinic və NHS xəstələrə K vitamini olan qidaları tamamilə rasiondan çıxarmağı deyil, onların qəbulunu sabit saxlamağı tövsiyə edir.
Bu səbəbdən tromboz riski olan şəxsin yalnız xiyar və ya başqa bir qidaya güvənməsi düzgün yanaşma deyil. Əvvəllər tromboz keçirmiş şəxslər, bəzi əməliyyatlardan sonra olan xəstələr, uzun müddət hərəkətsiz qalanlar və müəyyən xroniki xəstəlikləri olan insanlar fərdi risklərinə uyğun profilaktik tədbirlər görməlidirlər. Bəzi hallarda bunun üçün antikoaqulyant müalicə tələb olunur və belə dərmanların dozası yalnız həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir.
Digər tərəfdən, ayaqda qəfil şişkinlik, ağrı və rəng dəyişməsi, yaxud qəfil nəfəs darlığı, sinə ağrısı, sürətli ürək döyüntüsü və ya qanlı öskürək kimi əlamətlər meydana çıxarsa, bunu qida ilə həll etməyə çalışmaq olmaz. Xüsusilə ağciyər emboliyasına uyğun simptomlar təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir.
Nəticə etibarilə, xiyar sağlam qidalanmanın tərkib hissəsi ola bilər, lakin onu trombozdan qoruyan xüsusi vasitə kimi təqdim etmək elmi baxımdan əsaslandırılmır. Trombozun profilaktikasında əsas rol ümumi həyat tərzi, fiziki aktivlik, risk faktorlarının nəzarətdə saxlanılması və zəruri hallarda tibbi müalicəyə məxsusdur. Xiyar isə bu sağlam qidalanma modelində faydalı, lakin “möcüzəvi” olmayan tərəvəzlərdən biridir.
Nuray,
AzNews.az