İnsanlarla münasibətlərdə müəyyən məsafə saxlamaq bəzən soyuqluq və ya ünsiyyətsizlik kimi qəbul edilsə də, əslində bu davranışın həm sağlam, həm də problemli tərəfləri ola bilər. Şəxsi sərhədlərini qoruyan insan hər kəslə eyni səviyyədə yaxın olmaq məcburiyyətində deyil. Əsas məsələ məsafənin insanın özünü qorumasına xidmət edib-etməməsi və sosial əlaqələri tamamilə məhdudlaşdırmamasıdır.
Məsafəli davranışın müsbət tərəflərindən biri şəxsi sərhədlərin daha aydın qorunmasıdır. İnsan kimlə nə qədər ünsiyyət quracağını, şəxsi məlumatlarını kimlə bölüşəcəyini və hansı davranışları qəbul etmədiyini müəyyən etdikdə münasibətlərdə özünü daha rahat hiss edə bilər. Xüsusilə iş mühitində və yeni tanışlıqlarda müəyyən məsafənin saxlanılması emosional impulslarla qərar verməyin qarşısını ala və insanın münasibətləri daha obyektiv qiymətləndirməsinə kömək edə bilər.
Digər tərəfdən, hər kəslə dərhal yaxın münasibət qurmağa çalışmamaq şəxsi enerjinin qorunmasına da imkan verir. İnsan sosial münasibətlərə vaxt və emosional resurs sərf edir. Daim başqalarının problemlərini dinləmək, hər dəvətə və tələblərə cavab vermək müəyyən müddətdən sonra yorğunluq yarada bilər. Bu səbəbdən sağlam sərhədlər insanın həm öz ehtiyaclarına, həm də prioritetlərinə vaxt ayırmasına şərait yaradır.
Məsafəli insanların başqa üstünlüyü isə müşahidə və düşünmək üçün daha çox imkanlarının olmasıdır. Hər situasiyada dərhal reaksiya vermək əvəzinə müəyyən qədər geri çəkilmək hadisəni daha sakit qiymətləndirməyə kömək edə bilər. Xüsusilə mübahisəli münasibətlərdə emosional məsafə vəziyyətin daha düzgün anlaşılmasına şərait yaradır.
Lakin məsafənin həddindən artıq olması artıq başqa nəticələr doğura bilər. İnsanlarla davamlı şəkildə yaxınlıqdan qaçmaq, şəxsi münasibətlərdən uzaq durmaq və emosiyaları bölüşməmək zamanla sosial təcrid hissini gücləndirə bilər. İnsan sosial varlıq olduğundan etibarlı münasibətlər və aidiyyət hissi psixoloji rifah baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı da sosial əlaqələrin sağlamlıq və rifah üçün əhəmiyyətini vurğulayır.
Bəzən insanlarla məsafəli olmağın arxasında sadəcə xarakter xüsusiyyəti deyil, əvvəlki mənfi təcrübələr də dayana bilər. Etimadın pozulması, xəyal qırıqlığı və ya münasibətlərdə yaşanan konfliktlər insanı gələcəkdə daha ehtiyatlı davranmağa sövq edə bilər. Bu halda məsafə müəyyən müddət üçün qoruyucu funksiya daşıya bilər. Ancaq keçmişdə baş vermiş hadisələr səbəbindən bütün insanlara qarşı eyni münasibətin formalaşması yeni və sağlam münasibətlərin yaranmasını çətinləşdirə bilər.
Məsafəli davranışın mənfi tərəflərindən biri də yanlış anlaşılmaqdır. İnsan özünü qorumaq məqsədilə az danışdıqda və ya şəxsi həyatını bölüşmədikdə qarşı tərəf bunu təkəbbür, maraqsızlıq və ya soyuqluq kimi qəbul edə bilər. Halbuki məsafə saxlamaqla qarşı tərəfi dəyərsizləşdirmək eyni şey deyil. Burada açıq və nəzakətli ünsiyyət mühüm rol oynayır.
Sağlam məsafə ilə sosial təcrid arasında fərq məhz burada ortaya çıxır. Sağlam məsafə insanın kimlə yaxın münasibət quracağını seçməsinə imkan verir, lakin ehtiyac yarandıqda ünsiyyət qurmağa və emosional əlaqə yaratmağa mane olmur. Sosial təcrid isə əlaqələrin sayının və keyfiyyətinin davamlı şəkildə azalması ilə müşayiət oluna bilər.
Ən uyğun yanaşma bütün insanlardan uzaqlaşmaq və ya hər kəslə həddindən artıq yaxın olmaq deyil. Münasibətin xarakterinə, qarşı tərəfə olan etimada və şəxsi rahatlıq səviyyəsinə uyğun məsafə müəyyənləşdirmək daha sağlam modeldir. İnsan həm “yox” deməyi, həm də ehtiyac olduqda yaxınlıq yaratmağı bacardıqda şəxsi sərhədlərini qorumaqla sosial əlaqələrini də davam etdirə bilər.
Beləliklə, insanlarla məsafəli olmaq özlüyündə nə müsbət, nə də mənfi xüsusiyyətdir. Onun nəticəsi məsafənin səbəbindən və necə tətbiq edilməsindən asılıdır. Sərhədləri qoruyan məsafə insanın psixoloji rahatlığını və müstəqilliyini gücləndirə bilər, həddindən artıq uzaqlaşma isə tənhalıq və münasibətlərin zəifləməsi ilə nəticələnə bilər. Əsas balans şəxsi məkanla sağlam sosial əlaqələr arasında qurulur.
Nuray,
AzNews.az