2026-cı ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycanın siqar idxalında diqqətçəkən ziddiyyət yaranıb: ölkəyə gətirilən məhsulların sayı 49 faiz azalaraq 2,02 milyon ədədə düşsə də, idxalın dəyəri 46 faiz artaraq 745 min ABŞ dollarına yüksəlib. Bu, sadəcə idxal həcminin dəyişməsi deyil, bazarda daha yüksək qiymətli məhsulların payının artması ilə bağlı struktur dəyişikliyinə də işarə edir.
Rəqəmlərin müqayisəsi göstərir ki, ötən ilin eyni dövründə bir siqarın orta idxal dəyəri təxminən 0,25 dollar olduğu halda, bu ilin yanvar-iyul aylarında həmin göstərici 0,37 dollara yaxınlaşıb. Başqa sözlə, idxal olunan məhsulun orta vahid dəyəri təxminən iki dəfə artıb. Bu fərq təkcə qiymət artımı ilə izah olunmaya bilər. Məhsulların mənşə ölkələri, marka və keyfiyyət seqmenti, həmçinin idxal strukturundakı dəyişikliklər də orta qiymətin formalaşmasına təsir göstərir.
Məhsul coğrafiyasındakı dəyişiklik bu baxımdan xüsusilə maraqlıdır. Almaniyadan idxal 1,17 milyon ədədə çataraq əsas payı təşkil edib və bu ölkədən gətirilən siqarların sayı 26 faiz artıb. Eyni zamanda, Almaniya məhsullarının dəyəri 35 faiz yüksəlib. Bu dinamika həmin istiqamətdə həm fiziki tədarükün, həm də orta qiymətin artdığını göstərir.
Daha yüksək dəyişikliklər isə Dominikan Respublikası, Nikaraqua və Honduras üzrə qeydə alınıb. Dominikandan idxalın dəyəri 7 dəfə, miqdarı isə 10 dəfə artıb. Nikaraquadan gətirilən məhsulların dəyəri 11 dəfə, sayı 4 dəfə, Hondurasdan idxalın dəyəri isə 22 dəfə artıb. Bununla yanaşı, Hondurasdan gətirilən siqarların sayı 98 faiz azalıb. Bu cür fərqlər idxal portfelində daha yüksək qiymətli məhsulların çəkisinin artdığını göstərən mühüm göstəricilərdən biridir.
Kuba üzrə isə əks istiqamətdə dinamika müşahidə olunur. Bu ölkədən gətirilən siqarların sayı yarıbayarı azalıb, idxalın dəyəri isə 18 faiz geriləyib. Halbuki Kuba dünyada siqar istehsalı və xüsusilə premium seqmentlə assosiasiya olunan əsas ölkələrdən biridir. 2025-ci ildə Azərbaycanın siqar idxalında Kubanın 32,4 faizlik paya sahib olması da bu bazarda onun ənənəvi mövqeyini göstərir.
Burada nəzərə alınmalı əsas məqam siqar bazarının adi kütləvi istehlak məhsulları bazarından fərqlənməsidir. Bu məhsul kateqoriyasında qiymət fərqləri kifayət qədər geniş ola bilər və idxalın fiziki həcmi ilə bazarın maliyyə tutumu həmişə eyni istiqamətdə dəyişmir. Daha az sayda, lakin daha yüksək qiymətli məhsulların gətirilməsi ümumi idxal dəyərini artıra bilər. Hazırkı göstəricilər də məhz belə struktur dəyişikliklərinin baş verdiyini ehtimal etməyə əsas verir.
İqtisadi baxımdan bu dəyişiklik Azərbaycanın siqar bazarında istehlak strukturunun müəyyən dərəcədə premium məhsullara doğru dəyişməsi ilə əlaqəli ola bilər. Bununla belə, yalnız gömrük statistikasına əsaslanaraq istehlakçı davranışında uzunmüddətli trendin formalaşdığını söyləmək üçün daha uzunmüddətli məlumatlar tələb olunur. İdxal partiyalarının ölçüsü, məhsul çeşidi, markalar və qiymət seqmentləri üzrə daha detallı statistika bu istiqamətdə daha dəqiq nəticə əldə etməyə imkan verərdi.
Digər tərəfdən, idxalın say baxımından azalması daxili bazarda siqara olan tələbatın mütləq şəkildə azaldığını da göstərmir. Ticarətçilərin ehtiyat siyasəti, məhsul çeşidinin dəyişməsi, daha bahalı məhsulların idxalının artması və təchizat kanallarındakı dəyişikliklər eyni statistik nəticəni yarada bilər. Buna görə yeddi aylıq göstəriciləri bütöv ilin istehlak tendensiyası kimi qiymətləndirmək hələ tezdir.
Məhsulun mənşə coğrafiyasının genişlənməsi isə Azərbaycan bazarının müxtəlif təchizat mənbələrindən istifadə etdiyini göstərir. Almaniya, Kuba, Dominikan Respublikası, Nikaraqua və Honduras kimi ölkələrin eyni bazarda təmsil olunması rəqabətin yalnız bir neçə ənənəvi istehsalçı ilə məhdudlaşmadığını göstərir. Təchizatçıların diversifikasiyası idxalçılar üçün seçim imkanlarını genişləndirsə də, premium seqmentdə məhsulun brend və mənşə xüsusiyyətləri qiymət formalaşmasında əsas amillərdən olaraq qalır.
Beləliklə, Azərbaycanın siqar idxalında 2026-cı ilin ilk yeddi ayında müşahidə olunan mənzərə kəmiyyətin azalması fonunda dəyərin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunur. Bu göstərici bazarın daralmasından daha çox idxal strukturunun dəyişməsini və orta vahid dəyərin əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlməsini göstərir. Qarşıdakı aylarda eyni tendensiyanın davam edib-etməyəcəyi isə illik nəticələr və məhsulların qiymət-seqmentləri üzrə daha detallı statistika əsasında daha aydın görünəcək.
Nuray,
AzNews.az