2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında Azərbaycanda könüllü tibbi sığorta bazarında diqqətçəkən mənzərə yaranıb: sığorta şirkətlərinin topladığı haqlar 5,2 faiz azalaraq 96,1 milyon manata düşüb, tibbi sığorta üzrə ödənişlər isə 8,1 faiz artaraq 63,6 milyon manata yüksəlib. Nəticədə zərərlilik göstəricisi bir il ərzində 58,1 manatdan 66,2 manata qalxıb. Başqa sözlə, şirkətlər topladıqları hər 100 manat könüllü tibbi sığorta haqqının artıq 66,2 manatını ödənişlərə yönəldib.
Bu dinamikanın əsas iqtisadi əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, tibbi sığortada gəlirlərin azalması ilə xərclərin artması arasında fərq yaranır. Sığorta şirkəti üçün yalnız yığılan haqqın həcmi deyil, həmin vəsait hesabına nə qədər ödəniş həyata keçirildiyi də mühüm göstəricidir. Zərərlilik yüksəldikcə sığortaçının gəlirlilik marjası üzərində təzyiq artır və şirkətlər risklərin qiymətləndirilməsi, tariflərin hesablanması və tibbi xidmətlərin dəyəri məsələlərinə daha həssas yanaşmalı olur.
Bu göstəricini bütövlükdə Azərbaycan sığorta bazarının zəifləməsi kimi qiymətləndirmək isə düzgün olmaz. 2026-cı ilin ilk beş ayında könüllü sığorta üzrə ümumi haqlar 12,1 faiz artaraq 614,5 milyon manatı keçib, həmin dövrdə ödənişlər isə 33,5 faiz artıb. Bu, könüllü sığortanın digər seqmentlərində də ödənişlərin daha sürətlə artdığını göstərir.
Tibbi sığortada isə fərqli dinamikanın yaranmasının mümkün səbəblərindən biri səhiyyə xidmətlərinin bahalaşması və sığortalıların tibbi xidmətlərdən daha çox istifadə etməsidir. Lakin mövcud rəqəmlər əsasında bu amillərdən hansının daha böyük rol oynadığını dəqiq müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Bunun üçün müraciətlərin sayı, orta tibbi xidmət xərci, xəstəxana və klinikalarda xidmət qiymətlərinin dəyişməsi, dərman xərcləri və sığorta portfelinin strukturu üzrə daha detallı məlumatlar lazımdır.
Burada sığorta bazarının özünəməxsus mexanizmi də nəzərə alınmalıdır. Sığortaçı əvvəlcədən müəyyən edilmiş haqq toplayır, lakin gələcək ödənişlərin həcmi sığorta hadisələrinin sayından və onların dəyərindən asılı olur. Tibbi sığortada bu xüsusilə aktualdır, çünki tibbi xidmətlərin qiymətində və istifadə intensivliyində dəyişiklik birbaşa zərərliliyə təsir göstərə bilər. Buna görə 66,2 faizlik zərərlilik göstəricisi şirkətlərin topladığı vəsaitin böyük hissəsinin sığortalıların müalicəsinə yönəldiyini göstərsə də, təkbaşına şirkətlərin maliyyə nəticəsini müəyyən etmir. İnzibati xərclər, vasitəçilik haqları, ehtiyatlar və investisiya gəlirləri də yekun nəticədə nəzərə alınır.
Maraqlı məqam odur ki, bu artan ödənişlər sığorta xidmətinə tələbatın müəyyən hissəsinin real istifadə ilə müşayiət olunduğunu göstərir. Sığortanın əsas iqtisadi funksiyalarından biri məhz gözlənilməz və yüksək tibbi xərclərin fərdi və ya ailə büdcəsinə birdəfəlik ağır yük yaratmasının qarşısını almaqdır. Bu baxımdan ödənişlərin artması müəyyən mənada sığorta mexanizminin işlədiyini göstərən göstəricidir. Ancaq sığorta şirkətləri üçün əsas məsələ bu ödənişlərin uzunmüddətli və dayanıqlı tarif modeli çərçivəsində idarə edilməsidir.
Digər tərəfdən, tibbi sığorta bazarında istehlakçı etimadı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sığortalının hansı xidmətlərin paketə daxil olduğunu, hansı hallarda ödənişin həyata keçirildiyini və müqavilədə hansı istisnaların nəzərdə tutulduğunu əvvəlcədən aydın bilməsi vacibdir. Mərkəzi Bank 2026-cı ilin avqustunda maliyyə institutlarının bazar davranışı üzrə metodoloji rəhbərlik qəbul edib. Sənəd sığortaçılar da daxil olmaqla maliyyə institutlarında istehlakçı hüquqlarının qorunması, müqavilədən əvvəl məlumatların açıqlanması, xidmətlərin əlçatanlığı və müştəriyə uyğunluq kimi məsələləri önə çəkir.
Bu yanaşma tibbi sığortada xüsusilə vacibdir. Çünki sığorta məhsulunun dəyəri yalnız aylıq və ya illik ödənişlə ölçülmür; sığortalının xəstələndiyi zaman hansı xidmətlərə və hansı maliyyə limitləri çərçivəsində çıxış əldə etdiyi də əsas göstəricidir. Şərtlərin daha aydın olması həm müştəri məmnuniyyətini, həm də sığorta şirkətləri ilə sığortalılar arasında potensial mübahisələrin azalmasını təmin edə bilər.
Mərkəzi Bankın məlumatlarında sığortaçılara daxil olan vətəndaş müraciətlərinin də ayrıca izlənilməsi sektorun istehlakçı ilə münasibətlərinin əhəmiyyətini göstərir. 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında sığortaçılarla bağlı daxil olan telefon müraciətlərinin sayı 7 900 olub. Bu göstərici birbaşa tibbi sığorta üzrə şikayətlərin sayı kimi qəbul edilə bilməz, lakin sığorta xidmətlərində kommunikasiya və məlumatlandırmanın bazarın inkişafı üçün mühüm amil olaraq qaldığını göstərir.
Növbəti mərhələdə əsas məsələ tibbi sığorta haqlarının azalması fonunda ödənişlərin artmasının davamlı olub-olmayacağıdır. Əgər bu tendensiya uzun müddət qorunarsa, sığorta şirkətləri üçün risklərin daha dəqiq hesablanması və tibbi xidmət təminatçıları ilə xərclərin idarə olunması daha böyük əhəmiyyət qazanacaq. Əksinə, ödənişlərin artması sığortalıların xidmətlərdən istifadəsinin genişlənməsi ilə bağlıdırsa, bu, könüllü tibbi sığortanın real xidmətə çevrilməsinin də göstəricisi ola bilər.
Beləliklə, hazırkı rəqəmlər Azərbaycanda könüllü tibbi sığortada iki paralel prosesi göstərir: sığorta şirkətlərinin topladığı haqlar azalır, sığortalılar üzrə ödənişlər isə artır. Bunun nəticəsində zərərlilik yüksəlir və bazarın maliyyə dayanıqlığı baxımından risklərin daha dəqiq idarə olunmasına ehtiyac artır. Eyni zamanda, bu dinamika tibbi sığortanın əhali və işəgötürənlər üçün daha əlçatan və faydalı məhsula çevrilməsi baxımından da yeni imkanlar yaradır. Burada əsas məsələ haqların sadəcə artırılması deyil, sığorta təminatının keyfiyyəti, tibbi xidmət xərclərinin idarə olunması və həm sığortaçı, həm də sığortalı üçün dayanıqlı modelin formalaşdırılmasıdır.
Nuray,
AzNews.az