Azərbaycanın Almaniyaya xam neft ixracında bu ilin ilk səkkiz ayında kəskin azalma qeydə alınıb. Yanvar-avqust aylarında Almaniyaya 449,5 min ton neft göndərilib və bunun dəyəri 262,3 milyon ABŞ dolları olub. İllik müqayisədə fiziki həcm 46,6 faiz, dəyər isə 41,1 faiz azalıb. Bununla belə, Almaniya Azərbaycan neftinin əsas istiqamətlərindən biri olaraq qalır və bu ölkəyə tədarük Azərbaycanın ümumi neft ixracının 3,06 faizini təşkil edir.
İlk baxışda rəqəmlərdəki geriləmə Azərbaycan neftinin Almaniya bazarında mövqeyinin zəifləməsi kimi görünə bilər. Lakin Almaniyanın xam neft idxalının ümumi dinamikasına baxdıqda mənzərə daha genişdir. Almaniya 2025-ci ildə 75,7 milyon ton xam neft idxal edib ki, bu da 2020-ci illə müqayisədə 10,6 faiz, 2005-ci illə müqayisədə isə 33,9 faiz azdır. Yəni ölkənin neftə olan idxal tələbi uzunmüddətli perspektivdə aşağı istiqamətdə hərəkət edir.
Bununla yanaşı, Almaniyanın neft təchizatında ciddi struktur dəyişikliyi baş verib. 2025-ci ildə ölkənin əsas xam neft təchizatçıları Norveç, ABŞ, Liviya və Qazaxıstan olub. Norveçin payı 16,6 faiz, ABŞ-ın 16,4 faiz, Liviyanın isə 13,8 faiz təşkil edib. Azərbaycan isə həmin il Almaniyaya 1,66 milyon ton xam neft göndərərək ölkənin əsas, lakin daha kiçik həcmli təchizatçıları sırasında yer alıb.
Bu struktur göstərir ki, Almaniya enerji bazarında tədarükçülərin şaxələndirilməsinə xüsusi əhəmiyyət verir. Rusiya neftinin Almaniya bazarındakı rolunun kəskin azalmasından sonra Norveç, ABŞ, Qazaxıstan, Liviya və digər istehsalçıların çəkisi artıb. Belə şəraitdə Azərbaycan üçün Almaniya bazarı yalnız satış istiqaməti deyil, Avropanın enerji təchizatının diversifikasiyasında iştirak baxımından da əhəmiyyət daşıyır.
2026-cı ilin ilk səkkiz ayındakı göstəricilərə gəldikdə isə, ixracın dəyərinin fiziki həcmdən daha az azalması diqqət çəkir. 449,5 min ton neftin 262,3 milyon dollar dəyərində olması ton başına orta ixrac dəyərinin təxminən 583 dollar təşkil etdiyini göstərir. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə qiymət amilinin fiziki tədarükdəki azalmanı qismən kompensasiya etdiyini göstərir. Başqa sözlə, Azərbaycanın Almaniyaya daha az həcmdə neft göndərməsinə baxmayaraq, dünya enerji bazarındakı qiymət səviyyəsi ixrac gəlirlərindəki azalmanın miqyasını müəyyən qədər məhdudlaşdırıb.
Burada Azərbaycanın ümumi neft ixracındakı dəyişiklik də nəzərə alınmalıdır. Yanvar-avqust aylarında ölkə 14,68 milyon ton xam neft və neft məhsulları ixrac edib və bunun ümumi dəyəri 9,28 milyard dollar olub. Almaniyanın 3,06 faizlik payı Azərbaycanın neft satışlarının coğrafi baxımdan yalnız bir istiqamətdən asılı olmadığını göstərir. Bu isə ayrı-ayrı bazarlarda yaranan dəyişikliklərin ümumi ixrac göstəricilərinə təsirini müəyyən qədər balanslaşdırır.
Almaniya tərəfdən isə xam neft tələbinin gələcək dinamikasına enerji keçidi də təsir göstərir. Ölkənin xam neft idxalı son iki onillikdə nəzərəçarpacaq dərəcədə azalıb və bu proses enerji səmərəliliyinin yüksəlməsi, elektrikləşmə və bərpa olunan enerji mənbələrinin genişlənməsi kimi amillərlə paralel gedir. Bununla belə, neft hələ də Almaniyanın sənaye və nəqliyyat sisteminin mühüm enerji xammalı olaraq qalır. Buna görə bazarın qısa və orta müddətdə tamamilə aradan çıxması deyil, tələbin tədricən dəyişməsi daha real bazar tendensiyasıdır.
Azərbaycan üçün bu şəraitdə əsas məsələ yalnız Almaniyaya göndərilən neftin tonnajını artırmaq deyil, Avropa bazarında mövcud ticarət əlaqələrinin dayanıqlığını qorumaq və enerji məhsullarının çeşidini genişləndirməkdir. Xam neft bazarında uzunmüddətli perspektivdə tələb strukturunun dəyişməsi enerji ixracatçılarını daha yüksək əlavə dəyərə malik məhsullara, emal və neft-kimya istiqamətlərinə də diqqəti artırmağa sövq edir.
Digər tərəfdən, Azərbaycanın Avropa enerji bazarındakı mövqeyi yalnız xam neftlə ölçülmür. Qitənin enerji təchizatında qaz, elektrik enerjisi və gələcəkdə bərpa olunan enerji layihələri də mühüm istiqamətlərdir. Bu baxımdan neft ixracının coğrafiyasındakı dəyişikliklər Azərbaycanın Avropa ilə enerji əməkdaşlığının daha geniş çərçivədə qiymətləndirilməsini zəruri edir.
Nəticədə, Almaniyaya neft ixracında 46,6 faizlik azalma ayrıca götürüldükdə diqqətçəkən olsa da, göstəricini həm Almaniyanın ümumi neft tələbi, həm də Azərbaycanın ixrac coğrafiyası kontekstində qiymətləndirmək daha doğru yanaşmadır. Almaniya bazarında tədarükçülərin genişlənməsi və neft idxalının uzunmüddətli azalması rəqabəti artırır. Azərbaycan üçün isə bu bazarın əhəmiyyəti təkcə ixrac həcmi ilə deyil, Avropanın enerji təchizatında etibarlı və şaxələndirilmiş mənbələrdən biri kimi mövcudluğunu qoruması ilə müəyyən olunur.
Nuray,
AzNews.az