Bədəndən gələn qoxu adətən gündəlik həyatın adi hissəsi kimi qəbul edilir. Tərləmə, isti hava, fiziki aktivlik, stress, hormonal dəyişikliklər, qidalanma və dəri üzərindəki bakteriyalar qoxunun dəyişməsinə səbəb ola bilər. Tərin özünün əsasən qoxusuz olduğu, xoşagəlməz qoxunun isə tərin dəri bakteriyaları ilə qarşılıqlı təsiri nəticəsində yarandığı bildirilir. Lakin qoxunun qəfil dəyişməsi, davamlı xarakter alması və gigiyena tədbirlərinə baxmayaraq aradan qalxmaması bəzi hallarda orqanizmdə gedən prosesə diqqət yetirməyi tələb edir.
Xüsusilə qoxunun xarakteri və onunla birlikdə ortaya çıxan digər əlamətlər əhəmiyyətlidir. Məsələn, nəfəsdən gələn şirin və meyvəyə bənzər qoxu diabetli şəxslərdə ketonların həddindən artıq yüksəlməsi ilə əlaqəli diabetik ketoasidozun əlamətlərindən biri ola bilər. Bu vəziyyət sadə ağız qoxusu kimi qiymətləndirilməməlidir. Güclü susuzluq, tez-tez sidiyə getmə, ürəkbulanma, qusma, qarın ağrısı, halsızlıq və nəfəs darlığı da müşahidə olunursa, təcili tibbi qiymətləndirmə tələb olunur.
Bədəndə kəskin və fərqli qoxunun başqa səbəbi maddələr mübadiləsində və daxili orqanların fəaliyyətində baş verən dəyişikliklər ola bilər. Cleveland Clinic qaraciyər və böyrək xəstəlikləri, diabet, qalxanabənzər vəzin həddindən artıq aktivliyi və bəzi infeksiyaların bədən qoxusunda dəyişiklik yarada biləcəyini qeyd edir. Qaraciyər və böyrəklərin orqanizmdə tullantı maddələrin emal və xaric edilməsində rolu nəzərə alındıqda, bu orqanların funksiyasındakı pozuntuların bədən qoxusuna təsir göstərə bilməsi fizioloji baxımdan məntiqlidir. Bununla belə, yalnız qoxuya əsaslanaraq konkret xəstəlik barədə nəticə çıxarmaq düzgün deyil.
Sidiyin qoxusunun dəyişməsi də ayrıca diqqət tələb edən əlamətlərdəndir. Bəzən bunun səbəbi sadəcə maye qəbulunun azalması olur: sidik daha konsentrasiyalı olduqda ammonyakabənzər kəskin qoxu yarana bilər. Qida məhsulları, bəzi vitaminlər və dərmanlar da sidiyin iyini dəyişdirə bilir. Digər hallarda isə sidik yolu infeksiyası, böyrək infeksiyası, böyrək daşı və nəzarətsiz diabet kimi problemlər bu dəyişikliklə əlaqəli ola bilər.
Daha nadir hallarda bütün bədənə yayılan spesifik qoxunun arxasında metabolik xəstəliklər dayana bilər. Məsələn, trimetilaminuriya adlanan nadir irsi metabolik pozuntuda tər, nəfəs və sidik çürümüş balığa bənzər qoxu verə bilər. Bu xəstəlikdə orqanizmin müəyyən maddəni parçalama mexanizmi pozulduğundan qoxuya səbəb olan birləşmələr yığılır. Lakin belə vəziyyətlər olduqca nadirdir və hər hansı kəskin qoxunu avtomatik olaraq metabolik xəstəliklə əlaqələndirmək doğru yanaşma deyil.
Qoxunun dəyişməsində qidalanmanın da rolu var. Sarımsaq, soğan və bəzi digər kəskin qoxulu məhsullar tər və nəfəs qoxusuna təsir göstərə bilər. Eyni zamanda hormonal dəyişikliklər, stress, isti hava, artıq çəki, bəzi dərmanlar və həddindən artıq tərləmə də qoxunun intensivliyini artıra bilər. Bu səbəbdən yeni yaranmış qoxunu qiymətləndirərkən son dövrdə qidalanma, dərman qəbulu, stress səviyyəsi və tərləmədə dəyişikliklərin olub-olmaması da nəzərə alınmalıdır.
Praktik baxımdan ilkin mərhələdə müntəzəm yuyunmaq, tərləmiş paltarları dəyişmək, dəri və xüsusilə qoltuqaltı nahiyəni quru saxlamaq, uyğun antiperspirantdan istifadə etmək və kifayət qədər maye qəbul etmək faydalı ola bilər. Lakin bütün bu tədbirlərə baxmayaraq qoxu davam edirsə və ya əvvəlkindən fərqli, qəfil xarakter alıbsa, səbəbi yalnız kosmetik vasitələrlə ört-basdır etmək düzgün deyil. Mayo Clinic belə hallarda həkim müayinəsini tövsiyə edir; zərurət yarandıqda qan və sidik analizləri ilə infeksiya, diabet və qalxanabənzər vəzin hiperaktivliyi kimi mümkün səbəblər araşdırıla bilər.
Əsas məqam odur ki, bədən qoxusu təkbaşına diaqnoz deyil. Eyni qoxu müxtəlif insanlarda tamamilə fərqli səbəblərdən yarana bilər. Buna görə qoxunun birdən dəyişməsi ilə yanaşı çəki itkisi, həddindən artıq susuzluq, tez-tez sidiyə getmə, gecə tərləmələri, davamlı halsızlıq, qızdırma, nəfəs darlığı və ya digər yeni əlamətlər meydana çıxırsa, tibbi qiymətləndirmə daha əhəmiyyətli olur. Bəzi qoxular sadə həyat tərzi faktorlarından qaynaqlansa da, davamlı və səbəbi bilinməyən dəyişikliklər orqanizmin verdiyi siqnal kimi nəzərdən keçirilə bilər.
Nuray,
AzNews.az