Azərbaycandan Afrikaya çarter reyslərinin təşkilinin nəzərdə tutulması iki region arasında iqtisadi və turizm əlaqələrinin genişləndirilməsi baxımından yeni imkan yaradır. Afrika-Azərbaycan Əməkdaşlıq Təşkilatının rəhbəri Rəna Qafarovanın II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda verdiyi məlumata görə, bu istiqamətdə “Ethiopian Airlines” ilə görüşlər aparılır və gələcəkdə reyslərin AZAL və ya həmin aviaşirkət tərəfindən həyata keçirilməsi nəzərdən keçirilir. Məsələnin əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, birbaşa və ya təşkilatlanmış hava bağlantısının yaranması təkcə sərnişin daşımalarını deyil, turizm, biznes əlaqələri və ticarət imkanlarını da genişləndirə bilər.
Afrika aviasiya bazarının miqyası bu istiqamətin niyə diqqət çəkdiyini göstərir. Beynəlxalq Hava Nəqliyyatı Assosiasiyasının məlumatına görə, Efiopiyada sərnişin tələbinin qarşıdakı 20 il ərzində üç dəfə artacağı gözlənilir. Hazırda ölkədə aviasiyanın yaratdığı və onunla əlaqəli iqtisadi fəaliyyətin həcmi təxminən 2 milyard ABŞ dolları, dəstəklədiyi iş yerlərinin sayı isə 527 min təşkil edir. Bu göstəricilər Afrikada hava nəqliyyatının yalnız sərnişindaşıma sektoru deyil, turizm, ticarət və xidmətlər üçün də mühüm iqtisadi platformaya çevrildiyini göstərir.
Bu baxımdan “Ethiopian Airlines”in mümkün tərəfdaş kimi gündəmə gəlməsi də diqqətəlayiqdir. Şirkət hazırda Afrikanın ən böyük aviaşirkəti kimi fəaliyyət göstərir və Addis-Abeba hava limanını qitənin müxtəlif istiqamətlərini birləşdirən əsas qovşaqlardan birinə çevirib. 2026-cı ildə aviaşirkət Mauritius istiqamətində yeni reyslər açıb, dekabr ayından isə Nigeriyanın Port-Harcourt şəhərinə həftədə dörd reys həyata keçirməyi planlaşdırır. Bu genişlənən şəbəkə Bakıdan Afrikanın müxtəlif ölkələrinə çıxış üçün Addis-Abebanın tranzit mərkəzi kimi istifadə olunmasına imkan verə bilər.
Çarter modelinin üstünlüyü isə bazarı əvvəlcədən tam formalaşmış daimi marşrutla deyil, konkret tələb əsasında sınaqdan keçirmək imkanındadır. Məsələn, turizm mövsümündə müəyyən Afrika istiqamətlərinə qrup səfərlərinin təşkili, biznes nümayəndə heyətlərinin daşınması və ya sərgi-konfranslar çərçivəsində əlavə uçuşların həyata keçirilməsi hava bağlantısına olan real tələbi ölçməyə şərait yarada bilər. Tələb sabitləşdikcə çarter reyslərinin müntəzəm uçuşlarla əvəzlənməsi üçün kommersiya bazası da formalaşa bilər.
Azərbaycan üçün əsas iqtisadi potensial isə sərnişin axınından daha genişdir. Ölkənin qeyri-neft ixracının artırılması qarşıdakı dövrün əsas iqtisadi istiqamətlərindən biri olaraq qalır. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2025-ci ildə Azərbaycanın qeyri-neft-qaz məhsulları ixracı 3,63 milyard ABŞ dolları təşkil edib və əvvəlki illə müqayisədə nominal ifadədə 8,1 faiz artıb. 2026-cı ilin yanvar-iyul aylarında isə Azərbaycanın 121 ölkəyə məhsul ixrac etməsi ölkənin coğrafi baxımdan geniş xarici ticarət əlaqələrinə malik olduğunu göstərir.
Afrika bazarları bu ixrac coğrafiyasının daha da genişləndirilməsi üçün potensial istiqamətlərdən biridir. Qitənin sürətlə böyüyən şəhər əhalisi, ərzaq, tikinti materialları, kimya məhsulları, kənd təsərrüfatı texnologiyaları, enerji və logistika sahələrinə artan tələbatı Azərbaycan şirkətləri üçün müxtəlif imkanlar yarada bilər. Lakin bunun üçün yalnız hava əlaqəsinin yaradılması kifayət etmir. Aviasiya bağlantısı biznes nümayəndələrinin hərəkətini asanlaşdırmalı, eyni zamanda ticarət və investisiya layihələrinin hazırlanması üçün daha sıx əlaqələrə xidmət etməlidir.
Efiopiyanın bu prosesdə xüsusi mövqeyi var. 2026-cı ilin fevralında Efiopiyanın Baş naziri Abiy Əhmədin Azərbaycana səfəri zamanı iki ölkə arasında əməkdaşlığın müxtəlif istiqamətlərinin genişləndirilməsi müzakirə edilib. Bu siyasi və institusional təmasların biznes əlaqələri ilə tamamlanması aviasiya marşrutlarının iqtisadi əsasını da gücləndirə bilər.
Turizm baxımından da qarşılıqlı istiqamətdə yeni bazarın formalaşması mümkündür. Birbaşa hava əlaqəsi səyahətin ümumi müddətini və tranzit çətinliklərini azaltdıqca turistlərin seçimlərinə təsir edən əsas amillərdən biri aradan qalxır. Azərbaycana Afrikadan gələn turist axınının artırılması isə yalnız hotellərin və aviaşirkətlərin deyil, restoran, nəqliyyat, pərakəndə ticarət, bələdçilik və digər xidmət sahələrinin gəlirlərinə təsir edə bilər. Eyni zamanda Azərbaycan vətəndaşlarının Afrika ölkələrinə turizm və biznes məqsədli səfərləri üçün daha əlçatan marşrut yaranmış olar.
Digər mühüm istiqamət yükdaşımalarıdır. Çarter reyslərinin sərnişin xarakterli olması əsas ssenari kimi nəzərdə tutulsa da, geniş hava bağlantısı gələcəkdə yüksək dəyərli və tez çatdırılmalı məhsulların daşınması üçün də imkanlar yarada bilər. Xüsusilə təzə kənd təsərrüfatı məhsulları, dərman preparatları, elektron komponentlər və digər vaxt həssas yüklər üçün hava nəqliyyatı dəniz və quru marşrutlarını tamamlayan vasitədir. Beləliklə, sərnişin aviasiyasının inkişafı müəyyən mərhələdə hava yükdaşıma imkanlarının genişlənməsinə də iqtisadi zəmin yarada bilər.
Afrika istiqamətinin uğurlu şəkildə inkişafı üçün əsas şərt uçuşların sayından çox, onların real iqtisadi tələblə dəstəklənməsidir. Turizm operatorları, ixracatçılar, investisiya şirkətləri və biznes assosiasiyaları ilə koordinasiya edilən uçuşlar daha yüksək doluluq və kommersiya səmərəliliyi yarada bilər. Bu baxımdan çarter reyslərinin təşkili bazarın potensialını ölçmək üçün praktik mexanizm kimi çıxış edə bilər.
Nəticədə, Bakı ilə Afrika şəhərləri arasında hava bağlantısının genişləndirilməsi Azərbaycan üçün yeni aviasiya marşrutundan daha artıq məna daşıyır. Bu istiqamət Afrika ilə ticarət dövriyyəsinin artırılması, investisiya əlaqələrinin dərinləşdirilməsi, turizm axınlarının genişləndirilməsi və Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat şəbəkəsində yeni bağlantıların formalaşdırılması üçün əlavə imkan yarada bilər. “Ethiopian Airlines” kimi geniş şəbəkəyə malik aviaşirkətlə əməkdaşlıq isə bu prosesdə Afrikanın müxtəlif bazarlarına çıxışı mərhələli şəkildə qurmaq baxımından əlverişli platforma formalaşdıra bilər.
Nuray,
AzNews.az