Asiya-Sakit okean regionunun fond bazarlarında müşahidə olunan fərqli dinamika qlobal investorların iqtisadi artım, faiz dərəcələri və şirkətlərin gəlirləri ilə bağlı riskləri ayrı-ayrılıqda qiymətləndirdiyini göstərir. 28 sentyabr ticarətində Yaponiyanın “Nikkei 225” və “TOPIX” indekslərinin cüzi azalmasına qarşılıq, Honq-Konqun “Hang Seng” indeksi 0,66%, Avstraliyanın “S&P/ASX 200” indeksi isə 0,31% yüksəlib. Ən nəzərəçarpan dəyişiklik isə Çinin “CSI 300” indeksində 2,15%-lik eniş olub.
Çin bazarındakı daha kəskin satışlar investorların ölkə iqtisadiyyatının artım perspektivləri ilə bağlı ehtiyatlılığını əks etdirir. “CSI 300” indeksinin enməsi yalnız bir günlük texniki hərəkət kimi qiymətləndirilməməlidir, çünki Çin fond bazarında şirkətlərin mənfəət gözləntiləri ilə yanaşı, daxili tələbin vəziyyəti, daşınmaz əmlak sektorundakı problemlər və xarici ticarət mühiti də qiymətləndirilir. Digər tərəfdən, Honq-Konq bazarında artım göstərir ki, Çinlə bağlı risklər regiondakı bütün aktivlərə eyni formada təsir etmir və ayrı-ayrı şirkət və sektorlar üzrə alış marağı qorunur.
Bazarların istiqamətinə təsir edən digər mühüm amil ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin faiz siyasətidir. Fed sentyabrın 16-da uçot dərəcəsi üzrə hədəf diapazonunu 3,75-4% səviyyəsinə qaldırıb. Qurumun həmin iclasdan sonra açıqladığı proqnozlarda 2026-cı ilin sonu üçün federal fondlar dərəcəsinin median göstəricisi 4,1% müəyyən edilib. Bu, maliyyə bazarlarının daha uzun müddət nisbətən yüksək faiz mühitinə uyğunlaşmalı olduğunu göstərir.
Yüksək faizlər inkişaf etməkdə olan və ixrac yönümlü bazarlar üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir. ABŞ istiqrazlarının gəlirliliyinin yüksək qalması dollarla ifadə olunan aktivlərin cəlbediciliyini artıra, riskli aktivlərə yönələn kapital axınını isə məhdudlaşdıra bilər. Reuters də sentyabrın 28-də Asiya bazarlarında ehtiyatlılığın artmasını yüksələn neft qiymətləri və istiqraz gəlirlilikləri ilə əlaqələndirib.
Neft amili də regionun fond bazarlarında fərqli nəticələr yaradır. Enerji və xammal ixracından daha çox gəlir əldə edən iqtisadiyyatlarda yüksək neft qiymətləri müəyyən şirkətlərin gəlirlərinə müsbət təsir göstərə bilər. İdxaldan daha çox asılı olan iqtisadiyyatlarda isə enerji xərclərinin artması inflyasiya təzyiqini gücləndirərək şirkətlərin marjalarını zəiflədə bilər. Sentyabrın 28-də Brent neftinin qiymətinin 106 dollar ətrafında qalması bu amilin investorların diqqətində olduğunu göstərir.
Yaponiya bazarındakı cüzi geriləmə isə investorların ölkəyə münasibətinin kəskin şəkildə dəyişdiyini göstərmir. “Nikkei 225”in 66 min bənddən yuxarı səviyyədə qalması əvvəlki dövrlə müqayisədə indeksin yüksək mövqedə olduğunu göstərir. Avstraliya bazarında artımın davam etməsi isə xammal şirkətlərinə və ayrı-ayrı korporativ xəbərlərə bağlı alışların ümumi bazar əhvalını qismən dəstəklədiyini göstərir.
Rübün sonuna yaxın investorların portfellərini yenidən balanslaşdırması da gündəlik qiymət hərəkətlərini gücləndirə bilər. Bu mərhələdə fondlar gəlirliliyi yüksəlmiş aktivlərdə mənfəət fiksasiya edə, eyni zamanda daha sabit gəlir potensialı olan şirkətlərə və sektorlara vəsait yönəldə bilirlər. Buna görə ayrı-ayrı indekslərdə eyni gündə həm yüksəliş, həm də kəskin enişlərin baş verməsi qlobal bazarlarda risklərin daha seçici qiymətləndirildiyini göstərir.
Azərbaycan üçün bu dinamika xüsusilə xammal bazarları və xarici maliyyə şərtləri baxımından əhəmiyyətlidir. Asiya iqtisadiyyatlarının böyük hissəsi enerji və sənaye xammalının əsas istehlakçıları olduğundan regiondakı iqtisadi aktivlik neft, qaz və digər əmtəələrə qlobal tələbin formalaşmasına təsir göstərir. Eyni zamanda ABŞ-da yüksək faizlərin uzun müddət qüvvədə qalması qlobal maliyyə şərtlərini sərtləşdirərək inkişaf etməkdə olan bazarlarda kapitalın qiymətinə təsir edə bilər.
Beləliklə, Asiya fond bazarlarında fərqli dinamika qlobal iqtisadiyyatın vahid istiqamətdə hərəkət etmədiyini, investorların ölkələrin iqtisadi göstəricilərini, faiz siyasətini, əmtəə qiymətlərini və korporativ nəticələri ayrı-ayrılıqda qiymətləndirdiyini göstərir. Yaxın dövrdə Çin iqtisadiyyatının göstəriciləri, ABŞ faiz siyasətinin istiqaməti və enerji qiymətlərinin hərəkəti region bazarlarının əsas müəyyənedici amilləri olaraq qalacaq.
Nuray,
AzNews.az