2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında “Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi” QSC-nin (ASCO) gəmi-bərələri ilə 728 536 ton avtotexnika daşınıb. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 13% artım deməkdir. Daşınan avtotexnikanın sayı da 25 641 ədəddən 28 178 ədədə yüksələrək 10% artıb. Daha diqqətçəkən məqam isə tranzit avtotexnika daşımalarının 678 760 tona çatması və illik müqayisədə 9% artmasıdır. Bu göstəricilər Xəzər üzərindən yük axınının genişləndiyini və avtomobil daşımalarının regionun logistika sistemində rolunun artdığını göstərir.
Burada əsas amillərdən biri Azərbaycanın Şərq-Qərb nəqliyyat bağlantısında mövqeyinin güclənməsidir. Azərbaycan ərazisindən tranzit yükdaşımaların ümumi həcmi də 2026-cı ilin ilk yeddi ayında 9,1 milyon tonu ötüb və illik müqayisədə 11,6% artıb. Eyni dövrdə Şərq-Qərb istiqamətində tranzit daşımaların 16,5% yüksəlməsi Orta Dəhliz üzrə yük axınının genişləndiyini göstərir.
Avtotexnika daşımalarının artması xüsusilə Ro-Ro və gəmi-bərə imkanlarının əhəmiyyətini artırır. Bu modeldə nəqliyyat vasitələrinin ayrıca yüklərə bölünmədən birbaşa bərələr vasitəsilə daşınması vaxt və logistika xərcləri baxımından əlverişli ola bilər. Xəzər keçidi isə Qazaxıstanın Kurık və Aktau limanlarını Azərbaycanın Ələt limanı ilə birləşdirən Orta Dəhlizin əsas hissələrindən biridir. Bu səbəbdən bərə daşımalarının artması yalnız ASCO-nun fəaliyyət göstəricisi deyil, bütövlükdə multimodal tranzit zəncirində yük axınının vəziyyəti barədə də siqnal verir.
ASCO-nun əvvəlki göstəriciləri də bu istiqamətdə artımın təsadüfi olmadığını göstərir. 2026-cı ilin ilk yeddi ayında şirkətin bərələri ilə TIR və avtotexnika daşımaları 623 682 ton təşkil edib ki, bu da illik müqayisədə 10% çox olub. İyul ayında isə aylıq həcm 39% artaraq 108 649 tona çatıb.
Donanmanın yenilənməsi də artan tələbin qarşılanması baxımından əhəmiyyətlidir. ASCO üçüncü RoPax tipli gəmi-bərənin tikintisini 2026-cı ilin əvvəlində son mərhələyə çatdırıb. Gəminin eyni vaxtda 50 TIR və ya 56 vaqon daşımaq imkanına malik olması Xəzər keçidində yükdaşıma tutumunun genişləndirilməsi baxımından əlavə imkan yaradır. Bundan başqa, “Balakan” və “Mingəçevir” bərələrinin əsaslı təmirdən sonra yenidən istismara qaytarılması donanmanın işlək vəziyyətdə saxlanılmasına xidmət edir.
Lakin yük həcminin artması ilə yanaşı, Orta Dəhlizin qarşısında duran əsas məsələ yalnız daha çox yük daşımaq deyil, bu yükün daha sürətli və proqnozlaşdırılan şəkildə hərəkətini təmin etməkdir. Marşrut üzrə dəmir yolu, konteyner təminatı, donanma və iştirakçılar arasında koordinasiya kimi məsələlərin hələ də diqqət tələb etdiyi bildirilir. Bu baxımdan bərə parkının genişləndirilməsi ilə yanaşı, liman əməliyyatlarının, gömrük prosedurlarının və rəqəmsal sənəd dövriyyəsinin təkmilləşdirilməsi də daşımaların rəqabət qabiliyyətinə birbaşa təsir edə bilər.
ASCO-nun Orta Dəhliz üzrə tərəfdaşlarla görüşlərində elektron sənəd dövriyyəsi və gömrük orqanları arasında birbaşa məlumat mübadiləsinin inkişaf etdirilməsi məsələlərinin müzakirəsi də bu istiqamətdəki ehtiyacı göstərir. Logistika zəncirində hər bir mərhələnin sürətlənməsi nəticədə yükün son təyinat məntəqəsinə çatma müddətini azalda və marşrutun biznes üçün cəlbediciliyini artıra bilər.
Avtotexnika daşımalarının artmasının digər tərəfi avtomobil ticarəti və regional istehlak bazarlarında formalaşan tələblə bağlıdır. Xəzər üzərindən daşınan nəqliyyat vasitələrinin bir hissəsinin tranzit xarakter daşıması bu marşrutun yalnız Azərbaycan bazarının deyil, daha geniş regional ticarət axınlarının xidmətində olduğunu göstərir. Tranzit avtotexnika həcminin 678 760 tona çatması da bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Nəticə etibarilə, bərələrlə avtotexnika daşımalarının 13% artması Orta Dəhliz üzrə logistika xidmətlərinə tələbin genişləndiyini göstərən göstəricilərdən biridir. Əsas məsələ bu artımın davamlı yük axınına çevrilməsi üçün Xəzər keçidinin tutumunun, limanların buraxılış imkanlarının və multimodal koordinasiyanın paralel şəkildə inkişaf etdirilməsidir. Əgər bu zəncirin müxtəlif həlqələrində məhsuldarlıq yüksəldilərsə, avtotexnika daşımalarının artımı Azərbaycanın tranzit gəlirlərinin və nəqliyyat-logistika xidmətlərinin genişlənməsi üçün əlavə imkan yarada bilər.
Nuray,
AzNews.az