Kriptovalyuta bazarında əsas aktivlərin əksəriyyətinin ucuzlaşması son yüksəlişdən sonra investorların mənfəət realizasiyasına keçdiyini göstərir. “CoinMarketCap” məlumatına görə, Bitcoin son 24 saatda 1,34% azalaraq 83 248 dollara düşüb. Ethereumun 1,73%, Bitcoin Cash-in 4,71%, Moneronun 3,59%, Bittensorun isə 4,06% ucuzlaşması bazardakı korreksiyanın ayrı-ayrı aktivlərlə məhdudlaşmadığını göstərir. Bununla belə, Bitcoinin son yeddi gündə 2,30%, son 30 gündə isə 7,32% bahalaşması hazırkı geriləmənin hələlik daha geniş bərpa prosesinin fonunda baş verdiyini göstərir.
Kriptovalyuta bazarındakı hazırkı vəziyyətin əsas xüsusiyyəti qiymət artımı ilə risklərin eyni vaxtda mövcud olmasıdır. Bitcoin sentyabrın son həftəsində 86 min dollardan yuxarı yüksələrək ilin əvvəlindən bəri ən yüksək səviyyələrindən birinə çatmışdı. Sonrakı geriləmə isə bazarda müəyyən investorların əldə etdikləri gəliri realizə etməsi ilə müşayiət olunur. Sentyabrın 28-də Bitcoinin təxminən 84 min dollar ətrafında sabit qalmasına baxmayaraq, ABŞ-ın 10 illik dövlət istiqrazlarının gəlirliliyinin 2007-ci ildən bəri ən yüksək səviyyəyə yüksəlməsi riskli aktivlərə təzyiqi artıran amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.
Burada əsas məsələ kriptovalyutaların ənənəvi maliyyə bazarlarından təcrid olunmuş aktivlər olmamasıdır. Son illərdə institusional investorların Bitcoinə çıxış imkanlarının genişlənməsi bu aktivin qlobal likvidlik və faiz mühiti ilə əlaqəsini daha da gücləndirib. ABŞ-da faizlərin yüksək qalması istiqrazları investorlar üçün daha cəlbedici etdikdə, yüksək riskli aktivlərə yönələn kapitalın qiymətləndirilməsi də dəyişir. ABŞ xəzinə istiqrazlarının gəlirliliyində son artım məhz bu baxımdan kriptobazar üçün mühüm makroiqtisadi göstəricidir.
Digər tərəfdən, bazarda institusional tələbin zəiflədiyini söyləmək üçün hazırda əsaslı səbəb yoxdur. ABŞ-da spot Bitcoin ETF-lərinə kapital axını avqustun ikinci yarısından etibarən əhəmiyyətli dərəcədə bərpa olunub. Sentyabrın 21-24-də bu fondlara ümumilikdə 2,25 milyard dollardan çox xalis vəsait daxil olub. Sentyabrın 26-da açıqlanan məlumatlara görə, əvvəlki həftədə isə spot Bitcoin ETF-lərinə 2,4 milyard dollar daxil olub və bu, təxminən bir il ərzində ən böyük həftəlik artım olub. Bu vəsait axını 2026-cı ilin əvvəlindən ETF-lərdə yaranmış xalis çıxışların da müsbətə dönməsinə səbəb olub.
Bu dinamika bazarda iki paralel prosesin getdiyini göstərir. Bir tərəfdən, qısamüddətli treyderlər qiymət artımından sonra mənfəəti fiksasiya edir və daha ehtiyatlı mövqe tutur. Digər tərəfdən, institusional investorların ETF-lər vasitəsilə Bitcoinə marağının qalması uzunmüddətli kapitalın bazardan tam çəkilmədiyini göstərir. Buna görə hazırkı ucuzlaşmanı yalnız satış dalğası kimi qiymətləndirmək bazarın bütün strukturunu əks etdirməz.
Bitcoinin qiymətinin digər kriptovalyutalardan daha dayanıqlı qalması da diqqət çəkir. Məsələn, son sutkada Bitcoin 1,34% ucuzlaşdığı halda, Bitcoin Cash 4,71%, Zcash 4,97%, Bittensor isə 4,06% dəyər itirib. Bu fərq investorların risk səviyyəsinə görə aktivləri seçdiyini göstərir. Bazarda qeyri-müəyyənlik yüksəldikcə kapitalın daha likvid və bazar dərinliyi yüksək olan aktivlərdə saxlanılması tendensiyası güclənə bilər.
Qızıl əsaslı PAX Gold tokeninin də 1,79% ucuzlaşması ayrıca diqqət çəkir. Bu, qiymətli metalların və kriptovalyutaların eyni gündə geri çəkilməsi fonunda bazarda ümumi likvidlik və mənfəət realizasiyası faktorlarının aktiv olduğunu göstərir. Başqa sözlə, investorların bir hissəsi konkret aktivin fundamental xüsusiyyətindən asılı olmayaraq portfellərində risk səviyyəsini azaltmağa üstünlük verə bilər.
Kriptobazarın qarşıdakı hərəkəti üçün ABŞ makroiqtisadi göstəriciləri xüsusilə əhəmiyyətli olacaq. Sentyabrın 30-da açıqlanması gözlənilən əsas fərdi istehlak xərcləri indeksi (PCE) inflyasiyanın istiqaməti barədə yeni siqnal verəcək. İnflyasiya təzyiqlərinin yüksək qalması ABŞ-da faizlərin daha uzun müddət yüksək səviyyədə saxlanılması ilə bağlı gözləntiləri gücləndirə bilər. Əksinə, qiymət təzyiqlərinin zəifləməsi maliyyə şərtlərinin yumşalacağına dair gözləntiləri dəstəkləyə bilər.
Azərbaycan baxımından kriptovalyuta bazarındakı bu dəyişikliklər daha çox qlobal maliyyə bazarlarının və rəqəmsal aktivlərə institusional yanaşmanın transformasiyası kontekstində əhəmiyyətlidir. Bitcoin ETF-lərinə kapital axınının artması rəqəmsal aktivlərin ənənəvi maliyyə infrastrukturu ilə inteqrasiyasının dərinləşdiyini göstərir. Bununla yanaşı, yüksək volatillik bu aktivlərin qiymət riskinin hələ də əhəmiyyətli olduğunu nümayiş etdirir. Buna görə bazardakı qısamüddətli qiymət dəyişiklikləri ilə institusional tələbin uzunmüddətli istiqamətini bir-birindən ayırmaq vacibdir.
Hazırkı mənzərədə Bitcoinin 83 min dollar ətrafına geriləməsi daha çox əvvəlki yüksəlişdən sonra yaranan korreksiya, mənfəət realizasiyası və yüksək faiz mühitinin yaratdığı təzyiqin birgə nəticəsi kimi görünür. Eyni zamanda spot ETF-lərə davam edən kapital axını bazarda struktur tələbin qorunduğunu göstərir. Buna görə kriptovalyuta bazarının növbəti mərhələsi əsasən investorların risk iştahı, ABŞ faiz siyasəti, institusional vəsait axını və qlobal likvidlik şərtlərinin qarşılıqlı təsiri ilə formalaşacaq.
Nuray,
AzNews.az