Azərbaycan İnvestisiya Holdinqi ilə Çinin “Silk Road Fund”u arasında ümumi kapitalı 7,5 milyard yuan, yəni təxminən 1 milyard ABŞ dolları olan Birgə İnvestisiya Fondunun yaradılması Azərbaycan-Çin iqtisadi əməkdaşlığında yeni maliyyələşmə mexanizmi formalaşdırır. Fondun həm Azərbaycanda, həm də “Bir Kəmər, Bir Yol” təşəbbüsündə iştirak edən digər ölkələrdə layihələri maliyyələşdirməsi nəzərdə tutulur. Beləliklə, əməkdaşlıq yalnız ikitərəfli ticarət çərçivəsində deyil, kapital qoyuluşu və regional layihələrin maliyyələşdirilməsi səviyyəsində də genişlənir.
Yeni fondun iqtisadi əhəmiyyəti ilk növbədə uzunmüddətli kapitalın konkret layihələrə yönəldilməsi imkanının yaranması ilə bağlıdır. AİH və “Silk Road Fund” arasında 2025-ci ilin aprelində imzalanmış Çərçivə Sazişi artıq infrastruktur, enerji və təbii ehtiyatlar, sənaye, maliyyə və dayanıqlı inkişaf kimi sahələrdə birgə investisiya imkanlarının araşdırılmasını nəzərdə tuturdu. 2026-cı ilin martında isə tərəflər məhz birgə investisiya fondunun yaradılması və sənaye, enerji, maliyyə daxil olmaqla prioritet layihələrin maliyyələşdirilməsi məsələlərini müzakirə ediblər.
Fondun yaradılması Azərbaycan üçün xüsusilə ona görə əhəmiyyətlidir ki, ölkənin Çinlə iqtisadi münasibətlərində ticarət dövriyyəsi ilə investisiya axınları arasında ciddi fərq mövcuddur. 2026-cı ilin yanvar-aprel aylarında Azərbaycanla Çin arasında ticarət dövriyyəsi 1,514 milyard dollar təşkil edib və illik müqayisədə 6,1 faiz artıb. Lakin bu dövrdə Çinə Azərbaycanın ixracı 40 milyon dollar, Çindən idxal isə 1,474 milyard dollar olub. Bu rəqəmlər ikitərəfli iqtisadi əlaqələrdə investisiya əməkdaşlığının və Azərbaycanın Çin bazarına daha çox məhsul çıxarmasının genişləndirilməsi üçün əhəmiyyətli potensialın qaldığını göstərir.
Məhz burada birgə fondun funksiyası daha aydın görünür. Əgər kapital yalnız Azərbaycanda ayrı-ayrı layihələrin maliyyələşdirilməsinə deyil, həmçinin “Bir Kəmər, Bir Yol” marşrutunda yerləşən ölkələrdə regional layihələrə yönəldilirsə, Azərbaycan özünü sadəcə investisiya qəbul edən ölkə kimi deyil, regional investisiya platformasının iştirakçısı kimi mövqeləndirə bilər. Bu, ölkənin tranzit, logistika, enerji və sənaye imkanlarının bir-biri ilə əlaqələndirilməsi baxımından əlavə iqtisadi imkanlar yaradır.
Orta Dəhliz bu prosesin ən mühüm istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan və Çin arasında strateji tərəfdaşlıq sənədlərində Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun inkişafına xüsusi diqqət yetirilib. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi məlumatına görə, 2024-cü ildə Çinin müxtəlif limanlarından Orta Dəhliz vasitəsilə Azərbaycana 358 blok qatar göndərilib, Alat limanına çatdırılma müddəti orta hesabla 8-10 gün təşkil edib və orta müddətli perspektivdə marşrut üzrə 1 000 blok qatarın göndərilməsi planlaşdırılır.
Bu göstəricilər fonunda birgə investisiya fondunun potensial layihələri nəqliyyat infrastrukturu ilə məhdudlaşmaya bilər. Logistika mərkəzləri, rəqəmsal infrastruktur, sənaye parkları, enerji layihələri, yaşıl enerji, emal müəssisələri və yüksək texnologiyalar kimi sahələrdə investisiyaların maliyyələşdirilməsi həm Azərbaycan iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi, həm də Çin kapitalının regiondakı hərəkətinin genişləndirilməsi üçün baza yarada bilər. 2025-ci ildə imzalanmış Azərbaycan-Çin strateji tərəfdaşlıq sənədində də yaşıl enerji, elektrik energetikası, yüksək texnologiyalar, innovasiya və süni intellekt daxil olmaqla qeyri-neft sahələrində investisiya əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulub.
Fondun daha bir əhəmiyyətli tərəfi maliyyələşdirmə risklərinin və investisiya imkanlarının iki institusional tərəf arasında bölüşdürülməsidir. “Silk Road Fund” orta və uzunmüddətli investisiyalar üzrə ixtisaslaşmış Çin fondudur və “Bir Kəmər, Bir Yol” çərçivəsində müxtəlif maliyyələşdirmə alətlərindən istifadə edir. AİH isə Azərbaycanda strateji əhəmiyyətli dövlət şirkətlərinin idarə edilməsinə və strateji tərəfdaşlarla birgə investisiya imkanlarının formalaşdırılmasına yönəlmiş institusional platformadır. Bu iki strukturun birgə işləməsi layihələrin seçilməsi, qiymətləndirilməsi və maliyyələşdirilməsi prosesində institusional koordinasiyanı gücləndirə bilər.
Burada əsas məsələ fondun nominal kapitalının həcmi ilə yanaşı, həmin kapitalın hansı layihələrə və hansı meyarlarla yönəldiləcəyidir. 1 milyard dollarlıq fond kifayət qədər böyük maliyyə imkanını ifadə etsə də, real iqtisadi nəticə seçilən layihələrin gəlirliliyi, ixrac potensialı, texnologiya transferi və yerli əlavə dəyər yaratmaq qabiliyyətindən asılı olacaq. Xüsusilə qeyri-neft sektorunda istehsal güclərinin artırılması və ixrac yönümlü müəssisələrin maliyyələşdirilməsi Azərbaycanın Çinlə ticarət əlaqələrinin strukturuna da təsir göstərə bilər.
Bu baxımdan texnologiya transferi ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan-Çin iqtisadi əməkdaşlığında son illərdə yalnız kapital deyil, istehsal və texnoloji tərəfdaşlıq da ön plana çıxır. İqtisadiyyat Nazirliyinin məlumatına görə, 2025-ci ildə Azərbaycanda müxtəlif sahələrdə, o cümlədən istehsal, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat, tikinti, ticarət və xidmət sektorlarında təxminən 320 Çin şirkəti fəaliyyət göstərirdi. Bu baza yeni fond vasitəsilə daha iri və uzunmüddətli layihələrin formalaşdırılması üçün mövcud biznes əlaqələrinin üzərinə əlavə institusional mexanizm gətirir.
Azərbaycan üçün digər mühüm məqam fondun yalnız daxili layihələrə deyil, “Bir Kəmər, Bir Yol” ölkələrindəki investisiya imkanlarına çıxış yaratmasıdır. Bu model ölkənin coğrafi mövqeyindən maliyyə və logistika baxımından daha geniş istifadə edilməsinə şərait yarada bilər. Xüsusilə Orta Dəhliz boyunca nəqliyyat, anbar, logistika, sənaye və enerji layihələrinin bir-birini tamamlaması regional iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsinə xidmət edə bilər.
Beləliklə, Azərbaycan-Çin birgə investisiya fondunun yaradılması iki ölkə arasında münasibətlərin ticarət mərhələsindən daha çox investisiya və istehsal əməkdaşlığı mərhələsinə keçməsi baxımından diqqət çəkir. Fondun əsas iqtisadi potensialı isə kapitalın həcmi ilə yanaşı, həmin vəsaitin yüksək əlavə dəyər yaradan, ixracı genişləndirən, texnologiya gətirən və Azərbaycanın regional tranzit mövqeyini gücləndirən layihələrə yönəldilməsi ilə bağlıdır. Bu istiqamətdə institusional əməkdaşlığın genişlənməsi Azərbaycanın həm Çinlə iqtisadi əlaqələrini dərinləşdirə, həm də ölkənin regional investisiya və logistika platforması kimi rolunu gücləndirə bilər.
Nuray,
AzNews.az