Azərbaycanın armud ixracında 2026-cı ilin yanvar-iyul aylarının nəticələri maraqlı mənzərə ortaya qoyur. Bu dövrdə ölkədən 3 min 885 ton armud 2,6 milyon ABŞ dollarına satılıb. Kəmiyyətin illik müqayisədə 2,1% artmasına baxmayaraq, ixrac gəlirinin 0,4% azalması məhsulun orta ixrac qiymətində müəyyən zəifləmənin olduğunu göstərir. Eyni zamanda ixrac coğrafiyasının genişlənməsi və Rusiyadan kənar bazarlara satışların artması sektorun gələcək inkişafı baxımından diqqətçəkən istiqamətdir.
Rəqəmlərin strukturuna baxdıqda əsas bazarın dəyişmədiyi görünür. Yanvar-iyul aylarında Rusiyaya 3 min 662 ton armud göndərilib və bu, Azərbaycanın ümumi ixracının təxminən 94%-ni təşkil edib. Başqa sözlə, ixrac həcminin artmasına baxmayaraq, məhsulun xarici bazarlara çıxışında Rusiya hələ də həlledici mövqedədir. 2025-ci ilin yekununda da ixrac edilən 8 min 726 ton armudun 94,5%-nin Rusiya bazarının payına düşməsi bu asılılığın qısamüddətli deyil, daha davamlı xarakter daşıdığını göstərir.
Rusiya bazarının Azərbaycan üçün əhəmiyyəti yalnız armudla məhdudlaşmır. 2025-ci ildə Azərbaycanın Rusiyaya kənd təsərrüfatı ixracı 837 milyon ABŞ dollarını ötürüb, bunun 696 milyon dollarını meyvə və tərəvəz məhsulları təşkil edib. Bu göstəricilər Rusiya istiqamətinin Azərbaycanın qeyri-neft ixracında, xüsusilə aqrar məhsullar üzrə, formalaşmış logistika, ticarət əlaqələri və istehlak bazası baxımından mühüm rol oynadığını göstərir. (Report.az)
Lakin armud ixracının coğrafiyasında müşahidə olunan dəyişiklik də ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Qazaxıstan, Belarus, Ukrayna və Gürcüstana satışların artması Azərbaycanın məhsul üçün alternativ bazarların formalaşdırılması istiqamətində imkanlarının olduğunu göstərir. Xüsusilə Qazaxıstana ixracın həm həcm, həm də dəyər baxımından artması Mərkəzi Asiya bazarlarının gələcəkdə daha geniş rol oynaya biləcəyinə işarə edir. 2026-cı ilin ilk dörd ayında da Rusiyaya armud ixracı 2 min 725 ton, Qazaxıstana isə 90,4 ton təşkil edib; eyni zamanda Türkmənistan və Suriyaya da yeni tədarüklər qeydə alınıb. (Report.az)
Burada əsas iqtisadi məsələ təkcə ixrac həcmini artırmaq deyil, hər ton məhsuldan əldə olunan gəliri də qorumaqdır. Cari ilin yanvar-iyul göstəricilərində 3 min 885 ton məhsula qarşı 2,6 milyon dollarlıq ixrac dəyəri formalaşıb. Bu, orta hesabla bir ton armud üçün təxminən 669 dollar deməkdir. Ötən illə müqayisədə fiziki həcmin artmasına rəğmən ümumi ixrac dəyərinin bir qədər azalması isə qiymət, məhsul strukturu, bazarlar üzrə satış qiymətləri və logistika xərclərinin ixrac gəlirlərinə təsirini ön plana çıxarır. Buna görə gələcək artımın qiymətləndirilməsində yalnız ton göstəricisinin deyil, ixracın dəyərinin və məhsulun vahid qiymətinin də izlənməsi vacibdir.
Qlobal aqrar bazarda belə yanaşma xüsusilə əhəmiyyətlidir. FAO-nun 2026-cı il üzrə kənd təsərrüfatı bazarlarına dair qiymətləndirməsində beynəlxalq ərzaq ticarətinin son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə genişləndiyi, lakin hava şəraiti, logistika, enerji və gübrə qiymətləri, eləcə də geoiqtisadi dəyişikliklərin təchizat zəncirlərinə təsir imkanını saxladığı vurğulanır. Meyvəçilik kimi tez xarab olan məhsullarda isə logistikanın sürəti və soyuq zəncirin səmərəliliyi məhsulun son satış qiymətinə birbaşa təsir göstərir. (FAOHome)
Azərbaycanın armud ixracında yeni istiqamətlərin yaranması bu baxımdan müsbət struktur meyli kimi diqqət çəkir. 2025-ci ilin yanvar-avqustunda ölkənin armud ixracı artıq 5 min 384 tona və 3,45 milyon dollara çatmışdı. Həmin dövrdə Rusiya ilə yanaşı Qətər, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Belarus kimi istiqamətlərdə də satışlar qeydə alınmışdı. Hətta Türkiyə, Monqolustan, Gürcüstan və Moldova kimi bazarlara yeni tədarüklər başlanmışdı. (Report.az)
Bu tendensiyanın davamlı xarakter alması üçün məhsulun bazara çıxarılmasında sadəcə ixrac coğrafiyasının genişləndirilməsi kifayət etmir. Sort seçimi, məhsulun ölçüsü və keyfiyyət standartları, qablaşdırma, soyuducu anbarların imkanları və daşınma müddəti müxtəlif bazarların tələblərinə uyğunlaşdırılmalıdır. Xüsusilə Körfəz ölkələri kimi daha uzaq bazarlara çıxışda logistika və məhsulun saxlanma müddəti qiymət rəqabətliliyini müəyyən edən əsas amillərdən birinə çevrilir.
Armud ixracında Rusiya bazarının yüksək payının saxlanılması isə özlüyündə mənfi göstərici deyil. Əksinə, böyük və formalaşmış bazarın mövcudluğu yerli istehsalçılar üçün sabit satış kanalı yaradır. Bununla yanaşı, ixrac coğrafiyasının tədricən şaxələndirilməsi xarici tələbdə, logistika marşrutlarında və bazar qiymətlərində baş verə biləcək dəyişikliklərin təsirini bölüşdürmək baxımından əlavə imkan yaradır. Beləliklə, məqsəd mövcud bazarları əvəz etməkdən daha çox, paralel ixrac kanallarını genişləndirmək və məhsulun daha yüksək əlavə dəyər yaradan seqmentlərə çıxışını təmin etməkdir.
Azərbaycanın qeyri-neft ixracında kənd təsərrüfatının rolunun artırılması fonunda armud kimi məhsullar üzrə göstəricilər daha geniş mənzərənin bir hissəsidir. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2025-ci ilin yanvar-sentyabrında ölkənin təzə meyvə ixracı illik müqayisədə 34,6% artıb. Bu dinamika meyvəçilikdə ixrac potensialının genişləndiyini göstərir. (Azerbaijan State Statistical Committee) Armud üzrə qarşıdakı mərhələdə əsas məsələ bu potensialın daha yüksək ixrac gəlirinə çevrilməsi, yeni bazarların davamlı tədarükçülərə çevrilməsi və məhsulun rəqabət qabiliyyətinin qorunması olacaq.
Nuray,
AzNews.az