Dünya bazarında Azərbaycan neftinin qiymətində kəskin artım qeydə alınıb. “Azeri Light” markalı neftin CIF qiyməti bir barel üçün 8,04 dollar və ya 6,42% yüksələrək 133,23 dollara çatıb. Əvvəlki qiymət 125,19 dollar olub. Bu göstərici cari il üçün dövlət büdcəsində nəzərdə tutulan 65 dollarlıq baza qiymətindən təxminən 2,05 dəfə yüksəkdir. Neftin belə bahalaşması Azərbaycanın ixrac gəlirləri və dövlət maliyyəsi baxımından əlavə imkanlar yaratsa da, bu üstünlüyün davamlılığı qiymət artımının səbəblərindən və qlobal bazardakı tendensiyalardan asılıdır.
Neft qiymətlərinin yüksəlməsi Azərbaycan kimi enerji ixracatçısı ölkələr üçün ilk növbədə xarici valyuta daxilolmalarının artması potensialı deməkdir. Neftin satış qiyməti yüksəldikdə, digər şərtlər dəyişməz qalarsa, ixracdan əldə olunan gəlir də artır. Bu, tədiyə balansına, valyuta ehtiyatlarının formalaşmasına və dövlətin maliyyə imkanlarına müsbət təsir göstərə bilər. Bununla belə, qiymət artımının real iqtisadi nəticəsi yalnız bir barelin dəyəri ilə müəyyənləşmir. İxrac olunan neftin həcmi, hasilat xərcləri, müqavilə şərtləri və gəlirlərin büdcə ilə Dövlət Neft Fondu arasında bölüşdürülməsi də yekun nəticəyə təsir edir.
Büdcədə neftin bir bareli üçün 65 dollar nəzərdə tutulduğu halda, cari qiymətin 133,23 dollara yüksəlməsi gəlirlərin planlaşdırılan səviyyəni üstələməsi ehtimalını gücləndirir. Lakin büdcə proqnozu ilə gündəlik bazar qiymətini birbaşa müqayisə edərək əlavə gəlirin dəqiq məbləğini müəyyənləşdirmək düzgün olmazdı. Büdcə hesablamaları illik orta qiymət, hasilat və ixrac proqnozları, eləcə də fiskal mexanizmlər əsasında aparılır. Bir neçə gün və ya həftə davam edən yüksək qiymətlər illik orta göstəricini artıra bilər, amma bunun miqyası bahalaşmanın nə qədər davam etməsindən asılıdır.
Neft gəlirlərinin büdcəyə təsiri ilə yanaşı, onların iqtisadiyyatda necə istifadə olunması da mühüm məsələdir. Əlavə gəlirlər dövlətin infrastruktur layihələrini maliyyələşdirmək, sosial öhdəliklərini yerinə yetirmək və maliyyə dayanıqlığını gücləndirmək imkanlarını artıra bilər. Bununla belə, gəlirlərin müvəqqəti yüksəlişinə əsaslanaraq daimi xərclərin kəskin artırılması gələcəkdə neft qiymətləri aşağı düşdükdə büdcə təzyiqi yarada bilər. Buna görə də enerji bazarında əlverişli konyunkturanın fiskal planlaşdırmada ehtiyatlı yanaşma ilə müşayiət olunması əhəmiyyət daşıyır.
Nuray
Aznews.az