2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında Azərbaycanda əhalinin nominal gəlirləri 72 milyard 711,7 milyon manat təşkil edib. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 9,6% artıb. Gəlirlərin yüksəlməsi əhalinin iqtisadi resurslarının genişləndiyini göstərən mühüm göstəricidir. Bununla belə, nominal artımın ev təsərrüfatlarının gündəlik həyatına təsirini düzgün qiymətləndirmək üçün inflyasiya, məşğulluq, əməkhaqqı dinamikası və gəlirlərin əhali qrupları arasında bölgüsü də nəzərə alınmalıdır.
Nominal gəlirlər əhalinin əldə etdiyi pul vəsaitlərinin cari qiymətlərlə ümumi məbləğini ifadə edir. Bu göstəricinin 9,6% artması gəlirlərin pul ifadəsində genişləndiyini göstərsə də, insanların əvvəlkindən daha çox mal və xidmət ala bildiyini avtomatik təsdiqləmir. Əgər həmin dövrdə istehlak qiymətləri də yüksəlibsə, gəlirlərin real artımı nominal artımdan aşağı ola bilər. Məsələn, gəlirlər 9,6% artdığı halda qiymətlər 5% yüksələrsə, real gəlirlərin artımı təxminən 4,4% təşkil edər. Bu nümunə şərtidir və Azərbaycanın faktiki inflyasiya göstəricisini ifadə etmir.
Əhalinin gəlirlərinin artımına əməkhaqqı, sahibkarlıq fəaliyyəti, pensiya və sosial ödənişlər, eləcə də digər gəlir mənbələri təsir göstərir. İqtisadi fəallığın yüksəlməsi və yeni iş imkanlarının yaranması gəlirlərin genişlənməsinə dəstək verə bilər. Bununla yanaşı, ümumi göstərici gəlirlərin hansı mənbələr hesabına artdığını və bu artımın əhali qrupları arasında necə bölüşdürüldüyünü ayrıca göstərmir. Buna görə də gəlirlərin dinamikasını əməkhaqqı, məşğulluq, sosial təminat və ev təsərrüfatlarının maliyyə vəziyyəti üzrə məlumatlarla birlikdə təhlil etmək daha dolğun nəticə əldə etməyə imkan verir.
Gəlirlərin artımının iqtisadiyyata təsiri istehlak davranışında da özünü göstərə bilər. Əhalinin sərəncamında daha çox vəsait olduqda ərzaq, geyim, məişət texnikası, nəqliyyat və xidmətlərə tələb arta bilər. Bu, daxili bazarda dövriyyənin genişlənməsinə, pərakəndə ticarətin canlanmasına və yerli istehsalçılar üçün əlavə satış imkanlarının yaranmasına şərait yaradır. Lakin tələbin artması yerli istehsalın imkanları ilə uyğunlaşmadıqda əlavə idxal ehtiyacı yarana və bəzi məhsullar üzrə qiymət təzyiqləri güclənə bilər. Buna görə gəlirlərin yüksəlməsinin iqtisadi faydası istehsalın, xidmət sektorunun və təklif imkanlarının inkişafı ilə də əlaqəlidir.
Digər mühüm məqam gəlirlərin artım tempinin yaşayış xərcləri ilə müqayisəsidir. Ev təsərrüfatlarının büdcəsində ərzaq, mənzil, kommunal xidmətlər, nəqliyyat və səhiyyə xərcləri əhəmiyyətli yer tutur. Bu istiqamətlərdə qiymət artımı sürətlənərsə, nominal gəlirlərin yüksəlməsinə baxmayaraq, ailələrin sərbəst istifadə edə bildiyi vəsait məhdud qala bilər. Əksinə, gəlirlər qiymətlərdən daha sürətli artdıqda əhalinin real alıcılıq qabiliyyəti güclənir. Buna görə sosial rifahın qiymətləndirilməsində nominal gəlirlərdən əlavə, real gəlirlər və ev təsərrüfatlarının istehlak xərcləri əsas göstəricilər hesab olunur.
Gəlirlərin ümumi məbləğinin artması ilə yanaşı, onların iqtisadiyyatda necə bölüşdürülməsi də əhəmiyyətlidir. Yüksək gəlirli qrupların gəlirlərindəki artım ümumi göstəriciyə ciddi təsir göstərə bilər, lakin bu, bütün əhali təbəqələrinin eyni dərəcədə faydalandığını göstərmir. Bu səbəbdən orta əməkhaqqı, adambaşına düşən gəlir, yoxsulluq səviyyəsi və gəlir bərabərsizliyi üzrə göstəricilər də təhlilə daxil edilməlidir. Belə yanaşma iqtisadi artımın sosial rifaha təsirini daha obyektiv qiymətləndirməyə imkan verir.
Ümumilikdə, 2026-cı ilin ilk doqquz ayında əhalinin nominal gəlirlərinin 9,6% artaraq 72,7 milyard manatı ötməsi müsbət iqtisadi dinamikanı əks etdirir. Bununla belə, əsas məsələ gəlirlərin yalnız pul ifadəsində artması deyil, həmin vəsaitlərin real alıcılıq qabiliyyətinin nə dərəcədə yüksəlməsidir. İqtisadi siyasətin nəticələrinin qiymətləndirilməsində gəlirlərin davamlı artımı, məhsuldar məşğulluğun genişlənməsi, qiymət sabitliyi və sosial imkanların yaxşılaşması birlikdə nəzərə alınmalıdır. Məhz bu amillərin uzlaşdırılması gəlir artımının əhalinin gündəlik rifahında daha aydın hiss olunmasına şərait yaradır.
Nuray,
AzNews.az