2025-ci ildə Zəngilan rayonunda qida məhsullarının istehsalının dəyəri 330 min manata çataraq əvvəlki illə müqayisədə 3,6 dəfə artıb. Laçında isə sənaye məhsullarının istehsalı 5 milyon 20,8 min manat təşkil edib ki, bu da 2024-cü ilin göstəricisindən 87,4% çoxdur. Laçında artım əsasən emal sənayesi, xüsusilə maşın və avadanlıqların quraşdırılması və təmiri, eləcə də tikinti materiallarının istehsalı hesabına formalaşıb. Bu göstəricilər işğaldan azad edilmiş ərazilərdə iqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsi istiqamətində irəliləyişə işarə etsə də, istehsalın mütləq həcmi və sahələr üzrə bölgüsü inkişafın gələcək perspektivlərini qiymətləndirmək üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Zəngilanda qida məhsulları istehsalının bir il ərzində 3,6 dəfə artması diqqətəlayiq dinamikadır. Bununla belə, istehsalın ümumi dəyərinin 330 min manat olması bu artımın hələlik məhdud iqtisadi baza üzərində formalaşdığını göstərir. Kiçik başlanğıc göstəricilərində yüksək faizli artım müşahidə olunması mümkündür və belə hallarda dinamikanı mütləq həcmlə birlikdə qiymətləndirmək daha obyektiv nəticə verir. Əsas məsələ bu artımın davamlı istehsal güclərinin yaradılması, yerli xammaldan istifadə və bazara çıxış imkanlarının genişləndirilməsi ilə müşayiət olunmasıdır.
Qida istehsalının inkişafı Zəngilanın iqtisadi potensialının reallaşdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ərazidə kənd təsərrüfatı fəaliyyətinin genişlənməsi, emal müəssisələrinin yaradılması və logistika imkanlarının yaxşılaşdırılması bir-birini tamamlayan istiqamətlərdir. Kənd təsərrüfatı məhsullarının yerində emalı əlavə dəyərin rayon daxilində formalaşmasına, məhsul itkisini azaltmağa və yeni məşğulluq imkanlarının yaranmasına kömək edə bilər. Bunun üçün istehsalçılarla emal müəssisələri arasında dayanıqlı təchizat əlaqələrinin qurulması, məhsulların saxlanması və daşınması infrastrukturunun inkişafı vacibdir.
Laçında sənaye məhsullarının istehsalının 5 milyon manatı ötməsi və illik artımın 87,4% təşkil etməsi rayonun iqtisadi fəaliyyətində sənaye istiqamətinin genişləndiyini göstərir. Xüsusilə emal sənayesində istehsalın 3,1 dəfə artaraq 3 milyon 894,9 min manata çatması diqqət çəkir. Bu sahənin ümumi sənaye istehsalında əhəmiyyətli paya malik olması iqtisadi fəaliyyətin təkcə ilkin istehsalla məhdudlaşmaması, avadanlıqların quraşdırılması, təmiri və digər texniki xidmətlərin də inkişaf etməsi baxımından önəmlidir.
Laçında maşın və avadanlıqların quraşdırılması və təmiri üzrə istehsalın 2 milyon 782,3 min manata yüksəlməsi emal sənayesində əsas artım istiqamətlərindən biridir. Bu göstərici rayonun sənaye fəaliyyətində texniki xidmətlərin və avadanlıqlarla bağlı işlərin əhəmiyyətini ortaya qoyur. Belə xidmətlər tikinti, infrastrukturun bərpası və istehsal müəssisələrinin fəaliyyəti üçün zəruri ola bilər. Lakin bu artımın uzunmüddətli sənaye inkişafına çevrilməsi üçün yerli kadr potensialının gücləndirilməsi, müəssisələrin sifariş bazasının genişləndirilməsi və xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsi mühüm şərtlərdir.
Tikinti materialları istehsalının 4,5 dəfə artaraq 258,2 min manata çatması da diqqətəlayiqdir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə infrastrukturun qurulması və yaşayış məntəqələrinin bərpası tikinti sektoruna xidmət göstərən müəssisələr üçün iqtisadi imkanlar yarada bilər. Yerli istehsalın genişlənməsi materialların daşınma xərclərinin azaldılmasına və təchizatın daha çevik təşkilinə töhfə verə bilər. Bununla belə, bu imkanların reallaşması istehsal gücündən, məhsulun maya dəyərindən, keyfiyyət standartlarından və bazar tələbindən asılıdır.
Digər tərəfdən, Laçında elektrik enerjisi, qaz və buxar istehsalı, bölüşdürülməsi və təchizatı üzrə göstəricinin 20,9% azalaraq 1 milyon 125,9 min manata enməsi sənaye istehsalının bütün istiqamətlərində eyni dinamikanın olmadığını göstərir. Bu dəyişiklik özlüyündə enerji təminatında problem olduğunu sübut etmir. Göstəriciyə istehsal həcmi, istehlak, uçot xüsusiyyətləri və əvvəlki ilin müqayisə bazası kimi müxtəlif amillər təsir göstərə bilər. Dəqiq səbəbləri müəyyənləşdirmək üçün enerji istehsalı və istehlakı üzrə əlavə məlumatlar tələb olunur.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə iqtisadi fəallığın genişlənməsi yalnız istehsal göstəricilərinin artması ilə deyil, həm də yaradılan müəssisələrin davamlılığı, məşğulluq səviyyəsi, özəl investisiyaların cəlbi və yerli məhsulların bazarlara çıxışı ilə ölçülməlidir. Dövlət tərəfindən yaradılan infrastruktur iqtisadi fəaliyyət üçün ilkin şərait formalaşdırır, lakin uzunmüddətli inkişafın əsas şərtlərindən biri özəl sektorun həmin imkanlardan istifadə edərək dayanıqlı biznes modelləri qurmasıdır.
Beləliklə, Zəngilanda qida istehsalının, Laçında isə sənaye və emal fəaliyyətinin artması regionların iqtisadi həyatının bərpası baxımından müsbət dinamika nümayiş etdirir. Növbəti mərhələdə əsas hədəf yüksək artım faizlərini davamlı istehsal həcmlərinə çevirmək, yerli xammalın emalını genişləndirmək, texniki xidmət və tikinti sənayesinin imkanlarını artırmaq olmalıdır. Bu prosesin nəticələri yeni iş yerlərinin yaradılması, yerli iqtisadi əlaqələrin möhkəmlənməsi və azad edilmiş ərazilərin ölkə iqtisadiyyatına daha geniş inteqrasiyası ilə qiymətləndirilə bilər.
Nuray,
AzNews.az