Dünya bazarlarında Azərbaycan neftinin “Azeri Light” markasının qiyməti 2,85% azalaraq bir barel üçün 127,87 ABŞ dollarına düşüb. Əvvəlki qiymət 131,62 dollar olub. Gündəlik 3,75 dollarlıq ucuzlaşma neft bazarında qiymətlərin dəyişkənliyini göstərsə də, mövcud səviyyə Azərbaycanın 2026-cı il dövlət büdcəsində nəzərdə tutulan 65 dollarlıq orta illik qiymətdən xeyli yüksəkdir. Bu fərq neft gəlirləri baxımından əlverişli görünür, lakin onun büdcəyə faktiki təsirini yalnız bir günlük kotirovka əsasında qiymətləndirmək düzgün olmaz.
Neftin qiymətindəki dəyişiklikləri anlamaq üçün qlobal bazarda tələb və təkliflə yanaşı, geosiyasi vəziyyətə və daşınma xərclərinə də diqqət yetirmək lazımdır. Yaxın Şərqdə gərginlik, Hörmüz boğazından neft daşımalarına dair risklər və tankerlərin sığorta xərclərinin artması dünya bazarında qiymətləri yüksək səviyyədə saxlayan amillər sırasındadır. Digər tərəfdən, əlavə yanacaq tədarükü imkanları və bəzi ixrac marşrutlarında axınların bərpası qiymətlər üzərində azaldıcı təzyiq yarada bilər. “Reuters”in oktyabrın 13-də dərc etdiyi təhlildə də geosiyasi risklərin və enerji təchizatındakı qeyri-müəyyənliyin neft bazarına təsiri vurğulanıb. (Reuters)
Bu şəraitdə “Azeri Light”ın qiymətinin bir gün ərzində azalmasını neft bazarında davamlı ucuzlaşma meyli kimi qəbul etmək tezdir. Qiymətlər geosiyasi xəbərlərə, hasilatla bağlı qərarlara, dünya iqtisadiyyatının artım perspektivlərinə və daşınma imkanlarına həssasdır. Təchizat risklərinin artması qiymətləri yüksəldə, risklərin qismən azalması və ya bazara əlavə həcmdə neft çıxarılması isə əks istiqamətdə hərəkətə səbəb ola bilər. Buna görə də qiymət dinamikasını bir neçə günlük dəyişikliklə deyil, daha uzun dövr üzrə izləmək vacibdir.
Azərbaycan üçün əsas məsələ neftin cari satış qiymətindən çox, ilin yekununda formalaşacaq orta qiymət və ixracdan əldə olunan faktiki gəlirlərdir. 2026-cı ilin dövlət büdcəsində neftin bir barelinin orta qiyməti 65 dollar götürülüb. Hazırkı 127,87 dollarlıq “Azeri Light” qiyməti bu göstəricidən təxminən 1,97 dəfə yüksəkdir. Lakin bu müqayisə avtomatik olaraq neft gəlirlərinin də eyni nisbətdə artacağı demək deyil. İxrac həcmi, neftin keyfiyyətinə və satış şərtlərinə bağlı qiymət fərqləri, hasilat xərcləri və büdcəyə daxilolmaların mexanizmi yekun nəticəyə təsir edir. (APA)
Neft qiymətlərinin büdcə göstəricilərinə təsiri qiymət artımı ilə məhdudlaşmır. Dünya bazarında yüksək qiymətlərin uzun müddət davam etməsi ixrac gəlirlərini və dövlətin enerji sektorundan əldə etdiyi daxilolmaları dəstəkləyə bilər. Bununla yanaşı, kəskin qiymət dəyişkənliyi gəlirlərin planlaşdırılmasını çətinləşdirir. Məhz buna görə büdcədə istifadə olunan orta qiymət göstəricisi ayrı-ayrı günlərdəki bazar qiymətindən fərqlənir: fiskal planlaşdırmada əsas meyar bir günlük maksimum gəlir deyil, il ərzində gözlənilən və daha dayanıqlı gəlir səviyyəsidir.
Azərbaycanın iqtisadi dayanıqlığı baxımından neft gəlirlərindən səmərəli istifadə və qeyri-neft sektorunun inkişafı da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Əlverişli qiymət konyunkturası yarandıqda əlavə gəlirlərin hansı istiqamətlərə yönəldilməsi uzunmüddətli nəticələri müəyyənləşdirə bilər. İnfrastruktur, insan kapitalı və qeyri-neft sahələrinin rəqabət qabiliyyətinin gücləndirilməsi kimi istiqamətlərə yatırımlar gəlirlərin yalnız cari dövrdə deyil, gələcəkdə də iqtisadi fayda yaratmasına şərait yaradır.
Beləliklə, “Azeri Light” neftinin 127,87 dollara enməsi hazırkı qiymət səviyyəsinin yüksək qalması fonunda baş verən gündəlik korreksiya kimi qiymətləndirilə bilər. Dövlət büdcəsi üçün həlledici göstərici isə ilin sonunda formalaşacaq orta qiymət, ixrac həcmi və faktiki daxilolmalar olacaq. Neft bazarındakı geosiyasi qeyri-müəyyənlik davam etdiyi üçün qiymətlərin növbəti istiqaməti barədə qəti nəticəyə gəlməkdənsə, bazardakı dəyişiklikləri və onların büdcə göstəricilərinə təsirini birlikdə izləmək daha əsaslı yanaşmadır.
Nuray,
AzNews.az