2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında Azərbaycanda kondensatla birlikdə 19,9 milyon ton neft hasil edilib, ixracın həcmi isə 15,5 milyon ton təşkil edib. Energetika Nazirliyinin məlumatına görə, hasilatın 11,8 milyon tonu “Azəri-Çıraq-Günəşli” yataqlar blokunun, 2,6 milyon tonu “Şahdəniz”in, 0,4 milyon tonu “Abşeron” yatağının, 5,1 milyon tonu isə SOCAR-ın payına düşüb. Hesabat dövründə 4,5 milyon ton neft emal olunub. Göstəricilər Azərbaycanın enerji sektorunda hasilat, ixrac və emal istiqamətlərinin ölkə iqtisadiyyatı üçün əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirir.
Doqquz ay ərzində 19,9 milyon ton neft və kondensat hasilatı ölkənin karbohidrogen resurslarının iqtisadi dövriyyəyə cəlb olunmasının davam etdiyini göstərir. Bununla yanaşı, hasilat göstəricilərini qiymətləndirərkən təkcə ümumi həcmi deyil, yataqlar üzrə bölgünü, hasilatın dinamikasını və mövcud yataqların istismar mərhələsini də nəzərə almaq vacibdir. “Azəri-Çıraq-Günəşli”nin ümumi hasilatda 11,8 milyon tonla əsas paya sahib olması Azərbaycanın neft sektorunda iri yataqların və beynəlxalq konsorsiumların rolunun hələ də mühüm olduğunu göstərir. SOCAR-ın 5,1 milyon tonluq hasilatı isə milli şirkətin ölkənin neft-qaz sənayesində əhəmiyyətli iştirakını əks etdirir.
Hesabat dövründə 15,5 milyon ton neft və kondensatın ixrac edilməsi enerji sektorunun xarici ticarət və valyuta daxilolmaları baxımından rolunu qoruduğunu göstərir. İxracın 14,2 milyon tonu konsorsiumun, 0,8 milyon tonu SOCAR-ın, 0,5 milyon tonu isə JOCAP-ın payına düşüb. Bununla belə, ixrac həcmi birbaşa olaraq gəlirlərin eyni nisbətdə artdığını və ya azaldığını göstərmir. Neft satışından əldə olunan gəlirlər beynəlxalq bazarlardakı qiymətlərdən, ixrac olunan xammalın keyfiyyətindən, müqavilə şərtlərindən və daşınma xərclərindən də asılıdır. Buna görə də enerji ixracının iqtisadi nəticələrini qiymətləndirərkən həm fiziki həcm, həm də qiymət dinamikası nəzərə alınmalıdır.
Hasilatın orta gündəlik həcmi 547 min barel təşkil edib. Bunun 446 min bareli xam neftin, 101 min bareli isə kondensatın payına düşüb. Bu bölgü Azərbaycanın enerji istehsalında həm ənənəvi neft hasilatının, həm də qaz yataqları ilə əlaqəli kondensat istehsalının əhəmiyyətini göstərir. Kondensatın hasilat göstəricilərinə daxil edilməsi ümumi karbohidrogen istehsalının miqyasını daha dolğun əks etdirir. Eyni zamanda, hasilatın uzunmüddətli perspektivləri yataqların texniki vəziyyətindən, investisiya proqramlarından, yeni quyuların istismarından və mövcud infrastrukturun səmərəli istifadəsindən asılıdır.
Neft sektorunda əsas məsələlərdən biri hasilatın həcmi ilə yanaşı, əldə olunan resurslardan ölkə daxilində daha yüksək iqtisadi dəyər yaratmaqdır. Yanvar-sentyabr aylarında 4,5 milyon ton neftin emal edilməsi bu baxımdan əhəmiyyətli göstəricidir. Xam neftin bir hissəsinin ölkə daxilində emal olunması yanacaq və digər neft məhsullarına olan tələbatın ödənilməsinə, sənaye fəaliyyətinin dəstəklənməsinə və əlavə dəyərin formalaşmasına şərait yaradır. Emal sektorunun iqtisadi töhfəsi isə istehsal olunan məhsulların çeşidindən, müəssisələrin texnoloji səmərəliliyindən, daxili bazarın tələbatından və ixrac imkanlarından asılıdır.
Xam neftin ixracı ilə daxili emal arasında iqtisadi baxımdan optimal tarazlığın qorunması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Beynəlxalq bazarlarda əlverişli qiymətlər ixrac gəlirlərini artıra bilər, lakin emal potensialının inkişafı da ölkənin enerji məhsullarının təchizatında dayanıqlılığını və sənaye zəncirində yaradılan əlavə dəyəri gücləndirə bilər. Bu baxımdan, emal müəssisələrinin modernləşdirilməsi, enerji səmərəliliyinin artırılması və yüksək keyfiyyətli neft məhsullarının istehsalı sektorun uzunmüddətli rəqabət qabiliyyətinə müsbət təsir göstərə bilər.
Azərbaycan iqtisadiyyatının enerji sektorundan asılılığının idarə olunması da neft hasilatı və ixracı ilə bağlı göstəricilərin təhlilində nəzərə alınmalı məsələlərdəndir. Neft və qaz gəlirləri dövlət maliyyəsi, xarici ticarət balansı və investisiya imkanları üçün əhəmiyyətini saxlayır. Bununla yanaşı, beynəlxalq bazarlarda qiymət dəyişkənliyi enerji gəlirlərinin proqnozlaşdırılmasını çətinləşdirə bilər. Buna görə də enerji resurslarından əldə edilən gəlirlərin səmərəli idarə olunması və qeyri-neft sektorunun inkişafına dəstək verilməsi iqtisadi dayanıqlığın gücləndirilməsi baxımından vacibdir.
Ümumilikdə, 2026-cı ilin ilk doqquz ayında Azərbaycanın 19,9 milyon ton neft və kondensat hasil etməsi, 15,5 milyon ton ixrac etməsi və 4,5 milyon ton nefti emal etməsi enerji sektorunun iqtisadi sistemdəki əhəmiyyətli mövqeyini göstərir. Növbəti dövrdə əsas hədəf yalnız hasilat və ixrac həcmlərini qorumaq deyil, mövcud yataqların səmərəli istismarını təmin etmək, emal sahəsində əlavə dəyəri artırmaq və enerji gəlirlərinin iqtisadiyyatın digər sahələrinin inkişafına töhfəsini gücləndirmək olmalıdır.
Nuray,
AzNews.az