Oktyabrın 14-də qlobal fond bazarlarında fərqli istiqamətli dinamika müşahidə olunub: ABŞ və Asiya-Sakit okean regionunun əsas indeksləri gerilədiyi halda, Avropa birjalarında artım qeydə alınıb. Xüsusilə Yaponiyanın “Nikkei 225” indeksinin 5,27% azalması investorların risklərə münasibətində ehtiyatlılığın gücləndiyini göstərib. ABŞ-da inflyasiyanın proqnozları üstələməsi və süni intellekt sektorunda səhmlərin ucuzlaşması qlobal bazarlardakı mənfi əhval-ruhiyyənin əsas amilləri kimi çıxış edib.
ABŞ bazarlarında enişin daha çox texnologiya şirkətlərinin üstünlük təşkil etdiyi “Nasdaq Composite” indeksində qeydə alınması diqqət çəkir. İndeksin 1,88% azalması investorların xüsusilə yüksək qiymətləndirilən texnologiya şirkətlərinin gələcək gəlirləri və bazar dəyəri ilə bağlı riskləri yenidən qiymətləndirdiyini göstərir. “S&P 500” indeksinin 1,11% geriləməsi də satış təzyiqinin yalnız ayrı-ayrı şirkətlərlə məhdudlaşmadığını, daha geniş bazar iştirakçılarına təsir etdiyini nümayiş etdirir. “Dow Jones” indeksində azalmanın cəmi 0,09% olması isə bazarın müxtəlif sektorlarında təzyiqin eyni səviyyədə olmadığını göstərir.
ABŞ-da sentyabr üzrə illik inflyasiyanın 3,7%-ə yüksələrək 3,6%-lik proqnozu üstələməsi investorların pul siyasəti ilə bağlı gözləntilərinə təsir edən əsas göstəricilərdən biridir. İnflyasiyanın yüksək qalması Federal Ehtiyat Sisteminin faiz dərəcələrini uzun müddət yüksək səviyyədə saxlaya biləcəyi ehtimalını gücləndirir. Bununla belə, inflyasiyanın proqnozu üstələməsi öz-özlüyündə FED-in faiz dərəcəsini mütləq artıracağı demək deyil. Qərarlar əmək bazarı, digər inflyasiya göstəriciləri və iqtisadi fəallıq barədə məlumatların məcmusu əsasında qəbul olunur.
Faiz dərəcələrinin yüksək qalması ehtimalı texnologiya şirkətləri üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir. Bu şirkətlərin bazar dəyəri çox vaxt gələcək illərdə gözlənilən mənfəət artımına əsaslandığından, borclanma xərclərinin yüksəlməsi və gələcək gəlirlərin indiki dəyərinin azalması səhmlərə təzyiq göstərə bilər. Süni intellekt sahəsində isə əlavə olaraq böyük həcmli investisiyaların nə qədər müddətdə gəlir gətirəcəyi məsələsi ön plana çıxır. İnfrastruktur, hesablama gücü və məlumat mərkəzlərinə çəkilən xərclər artdıqca investorlar şirkətlərin gəlir artımının bu investisiyaları nə dərəcədə əsaslandırdığını daha diqqətlə qiymətləndirirlər. Buna görə də süni intellekt sektorunda satışlar texnologiya bazarının ümumi dinamikasına ciddi təsir göstərə bilər.
Yaponiya bazarında müşahidə olunan kəskin eniş isə regional investor əhval-ruhiyyəsinin həssaslığını önə çıxarır. “Nikkei 225” indeksinin 5,27%, “TOPIX” indeksinin isə 2,74% azalması satışların bazarın müxtəlif seqmentlərinə yayıldığını göstərir. ABŞ-dakı inflyasiya gözləntiləri, qlobal texnologiya səhmlərindəki geriləmə və enerji qiymətləri ilə bağlı narahatlıqlar Asiya bazarlarında risklərin yenidən qiymətləndirilməsini sürətləndirə bilər. Yüksək neft qiymətləri xüsusilə enerji idxalından asılı iqtisadiyyatlarda istehsal və nəqliyyat xərclərini artıraraq şirkətlərin mənfəət marjalarına təzyiq yarada bilər. Bununla belə, Yaponiya bazarındakı enişin miqyasını yalnız bir amillə izah etmək düzgün olmazdı; yerli bazar şəraiti və əvvəlki dövrdə səhmlərin qiymət dinamikası da nəzərə alınmalıdır.
Avropa fond bazarlarının yüksəlməsi isə qlobal bazarlardakı mənfi tendensiyanın bütün regionlarda eyni formada təkrarlanmadığını göstərir. “FTSE 100” indeksinin 0,70%, “CAC 40” indeksinin 0,58% və “Euro Stoxx 50” indeksinin 0,38% artması Avropa səhmlərinə tələbin həmin ticarət sessiyasında nisbətən dayanıqlı olduğunu nümayiş etdirir. Texnologiya və süni intellekt infrastrukturu ilə əlaqəli şirkətlərə maraq bu artımı dəstəkləyən amillərdən biri ola bilər. Bununla yanaşı, bir günlük yüksəliş Avropa bazarlarında uzunmüddətli müsbət tendensiyanın formalaşdığını təsdiqləmək üçün kifayət etmir.
Qlobal fond bazarlarındakı bu fərqli dinamika investorların artıq yalnız iqtisadi artım perspektivlərini deyil, həm də pul siyasətinin istiqamətini, şirkətlərin gəlirliliyini və səhmlərin qiymətləndirilmə səviyyəsini diqqətlə nəzərə aldıqlarını göstərir. Yaxın dövrdə inflyasiya göstəriciləri, mərkəzi bankların faiz qərarları və texnologiya şirkətlərinin maliyyə nəticələri bazarların istiqamətinə təsir edən əsas amillər olaraq qalacaq. İnvestorlar üçün əsas məsələ qısamüddətli qiymət dəyişikliklərini uzunmüddətli iqtisadi tendensiyalardan ayırmaq və riskləri balanslı qiymətləndirməkdir.
Azərbaycan baxımından da qlobal fond bazarlarında baş verən dəyişikliklər əhəmiyyətlidir. ABŞ və digər iri iqtisadiyyatlarda faiz gözləntilərinin dəyişməsi beynəlxalq maliyyələşmənin dəyərinə, kapital axınlarına və investorların inkişaf etməkdə olan bazarlara münasibətinə təsir göstərə bilər. Enerji qiymətlərindəki dəyişikliklər isə ölkənin ixrac gəlirləri və dövlət maliyyəsi üçün mühüm amildir. Bununla belə, qlobal səhm indekslərindəki enişlər Azərbaycan iqtisadiyyatına avtomatik və eyni miqyasda təsir göstərmir. Təsirin səviyyəsi neft bazarındakı vəziyyətdən, xarici tələbdən, maliyyə axınlarından və ölkənin daxili iqtisadi göstəricilərindən asılı olacaq.
Ümumilikdə, oktyabrın 14-dəki ticarət nəticələri qlobal bazarlarda vahid istiqamətin olmadığını və investor qərarlarının makroiqtisadi məlumatlara yüksək həssaslıq göstərdiyini ortaya qoyur. ABŞ və Asiyada müşahidə olunan enişlər risklərin artmasına işarə etsə də, Avropadakı yüksəliş bazar iştirakçılarının regionlar və sektorlar üzrə fərqli gözləntilərə malik olduğunu göstərir. Qarşıdakı dövrdə əsas istiqaməti inflyasiyanın dinamikası, faiz siyasəti və texnologiya şirkətlərinin real gəlir imkanları müəyyən edəcək.
Nuray,
AzNews.az