Azərbaycanda qorunan əmanətlər üzrə maksimal faiz həddinin müəyyənləşdirilməsi mexanizminin dəyişdirilməsi planlaşdırılır. Azərbaycan Mərkəzi Bankının hazırladığı yeni metodologiyaya əsasən, əmanətlər üzrə kompensasiya təminatının tətbiq olunduğu faiz limiti sabit göstərici əvəzinə bazardakı depozit faizlərinin dinamikasına uyğun müəyyənləşdiriləcək. Bu yanaşmanın əsas məqsədi banklar arasında rəqabəti gücləndirmək, əmanət bazarındakı dəyişiklikləri nəzərə almaq və bankların maliyyə imkanlarına uyğun faiz siyasəti yürütməsinə şərait yaratmaqdır.
Hazırda manatla qorunan əmanətlər üzrə maksimal faiz həddi 12% təşkil edir. Azərbaycan Mərkəzi Bankının baş direktoru Şahin Mahmudzadənin açıqlamasına görə, yeni mexanizmdə bankların son altı ay ərzində cəlb etdikləri əmanətlər üzrə orta faiz göstəricilərinin nəzərə alınması planlaşdırılır. Beləliklə, qorunan əmanətlər üçün faiz həddinin bazar şərtlərinə daha çevik uyğunlaşdırılması nəzərdə tutulur.
Sabit faiz həddinin dəyişdirilməsi təşəbbüsünün iqtisadi əhəmiyyəti bankların maliyyə resursları uğrunda rəqabətində özünü göstərə bilər. Depozitlər bankların əsas maliyyələşmə mənbələrindən biridir və onların cəlb olunma şərtləri kreditləşmə imkanlarına, likvidliyin idarə edilməsinə və bankların faiz siyasətinə təsir edir. Bazarda depozit faizləri yüksəldiyi halda qorunan əmanətlər üzrə limitin uzun müddət dəyişməz qalması bankların müştərilərə təklif edə biləcəyi faizlər baxımından məhdudiyyət yarada bilər. Dinamik mexanizm isə bazar göstəricilərindəki dəyişikliklərin nəzərə alınmasına imkan verə bilər.
Yeni yanaşma banklar arasında rəqabətin xarakterinə də təsir göstərə bilər. İri banklar adətən daha geniş müştəri bazasına və maliyyələşmə imkanlarına malik olurlar. Kiçik banklar isə əlavə əmanət cəlb etmək üçün daha yüksək faiz təklif etməyə ehtiyac duya bilərlər. Sabit limit şəraitində bu fərqlərin əmanətçilərin qərarlarına təsiri məhdudlaşa bilər. Faiz həddinin bazar göstəricilərinə uyğun dəyişməsi banklara maliyyələşmə ehtiyacları və risk səviyyələri çərçivəsində daha çevik təkliflər formalaşdırmaq imkanı yarada bilər.
Əmanətçilər üçün əsas məsələ isə yeni mexanizmin qorunan əmanətlərin təhlükəsizliyinə və gəlirliliyinə necə təsir edəcəyidir. Burada mühüm fərq nəzərə alınmalıdır: qorunan əmanətlər üzrə maksimal faiz həddi əmanətçinin əldə edə biləcəyi gəlirin yuxarı sərhədini müəyyənləşdirməklə yanaşı, əmanətin kompensasiya təminatının şərtləri ilə də əlaqəlidir. Buna görə də limitin dəyişməsi avtomatik olaraq bütün əmanətlərin faizinin artacağı və ya azalacağı demək deyil. Faktiki gəlirlilik bankların təkliflərindən, bazardakı rəqabətdən və yeni metodologiyanın tətbiq qaydalarından asılı olacaq.
Digər tərəfdən, faiz həddinin dinamik müəyyənləşdirilməsi bankların əmanət cəlb etmək imkanlarını genişləndirsə də, yüksək faiz təkliflərinin maliyyə dayanıqlılığına təsiri də diqqətdə saxlanılmalıdır. Depozitlər üzrə faiz xərclərinin sürətlə artması bankların resurs dəyərini yüksəldə, bu isə kredit faizlərinə və mənfəət marjalarına təzyiq göstərə bilər. Buna görə də yeni mexanizmin hazırlanmasında bazar reallıqları ilə yanaşı, maliyyə sabitliyi və əmanətçilərin maraqlarının qorunması arasında tarazlığın təmin edilməsi vacibdir.
Metodologiyanın son altı ay üzrə orta depozit faizlərinə əsaslanması bazardakı dəyişikliklərin nəzərə alınmasına kömək edə bilər. Bununla belə, orta göstəricinin hansı banklar və əmanət növləri üzrə hesablanacağı, dəyişikliklərin hansı tezliklə tətbiq ediləcəyi və kəskin faiz dalğalanmalarının mexanizmdə necə nəzərə alınacağı mühüm məsələlərdir. Bu detallar yeni qaydaların həm banklar, həm də əmanətçilər üçün nə dərəcədə proqnozlaşdırılan olacağını müəyyən edəcək.
Ümumilikdə, qorunan əmanətlər üzrə maksimal faiz həddinin dinamik mexanizm əsasında müəyyənləşdirilməsi Azərbaycanın bank sektorunda bazar şərtlərinə uyğunlaşmanı gücləndirə bilər. Təşəbbüsün nəticələri isə metodologiyanın konkret parametrlərindən, bankların rəqabət davranışından və əmanətçilərin yeni şərtlərə reaksiyasından asılı olacaq. Əsas hədəf faiz siyasətində çevikliyi artırmaqla yanaşı, əmanətlərin qorunması mexanizminə etimadı və maliyyə sisteminin dayanıqlılığını qorumaqdır.
Nuray,
AzNews.az