- İşin içi
- 12:00
- 465
Türk dövlətləri rəqəmsal iqtisadiyyat platforması yaradır - ŞƏRH
.jpg)
Türk dövlətləri arasında rəqəmsal iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi istiqamətində yeni mərhələ başlayır. Bakıda keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının Aparıcı Milli Analitik Mərkəzlərinin II Beynəlxalq Konfransında Türkiyə tərəfi Türk dünyasında rəqəmsal ticarətin inkişafı üçün ortaq platformanın yaradılacağını açıqlayıb. Bu təşəbbüs artıq yalnız ideya səviyyəsində deyil. Türk Dövlətləri Təşkilatının üzv ölkələri arasında Rəqəmsal İqtisadiyyat üzrə Tərəfdaşlıq Sazişi 2024-cü ilin noyabrında Bişkekdə imzalanıb, Azərbaycan və Özbəkistan sənədi təsdiqləyib, Türkiyə isə 2026-cı ilin iyununda daxili təsdiq prosesini tamamlayaraq üçüncü ölkə olub. Qazaxıstan və Qırğızıstanda təsdiq proseslərinin başa çatmasından sonra sazişin qüvvəyə minməsi nəzərdə tutulur.
Bu prosesin əsas iqtisadi əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, rəqəmsal platforma türk dövlətləri arasında ticarətin yalnız həcmini deyil, onun aparılma üsulunu da dəyişə bilər. Ənənəvi xarici ticarətdə müqavilələrin bağlanması, sənədləşmə, gömrük prosedurları, ödəniş və logistika prosesləri müxtəlif sistemlər üzərindən həyata keçirilir. Rəqəmsal inteqrasiya isə bu mərhələlərin daha çox hissəsini vahid elektron mühitə gətirməyə imkan verir. TDT-nin öz məlumatlarında da sazişin elektron ticarəti, rəqəmsal xidmətləri və sərhədlərarası məlumat əsaslı iqtisadi fəaliyyətləri asanlaşdıracağı, eyni zamanda ümumi qaydaların formalaşdırılmasına şərait yaradacağı qeyd olunur.
Qlobal iqtisadiyyatın hazırkı inkişafı da bu istiqamətin aktuallığını artırır. Dünya Ticarət Təşkilatının məlumatına görə, 2026-cı ilin martında 67 üzv ölkə dünya ticarətinin təxminən 70 faizini əhatə edən rəqəmsal ticarət sazişinin qüvvəyə minməsi üçün keçid mexanizmi üzrə razılığa gəlib. Bu tendensiya göstərir ki, rəqəmsal ticarət artıq yalnız texnoloji yenilik deyil, beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin tənzimlənməsinin ayrıca istiqamətinə çevrilir.
Türk dövlətləri üçün yaradılması nəzərdə tutulan platformanın üstünlüyü isə ortaq bazarın coğrafi yaxınlıq və mövcud ticarət əlaqələri üzərində qurulmasıdır. Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistan arasında rəqəmsal ticarət mexanizmlərinin uyğunlaşdırılması şirkətlərin xarici bazara çıxış xərclərini azalda, xüsusilə kiçik və orta biznes üçün yeni satış kanalları yarada bilər. Elektron platforma üzərindən məhsul kataloqlarının, sertifikatların, logistika məlumatlarının və ödəniş mexanizmlərinin inteqrasiyası reallaşarsa, şirkətin başqa türk dövlətində müştəri tapması ilə həmin müştəriyə məhsul satması arasındakı inzibati məsafə də qısala bilər.
Azərbaycan baxımından bu prosesin ayrıca iqtisadi əhəmiyyəti var. Ölkənin rəqəmsal iqtisadiyyat, elektron hökumət və fintech sahəsində formalaşdırdığı infrastrukturun regional rəqəmsal ticarət sistemləri ilə uyğunlaşdırılması yerli şirkətlərin daha geniş bazara çıxışını asanlaşdıra bilər. Azərbaycanın DEPA-nın hazırlanması prosesində iştirakı və sənədin ölkə tərəfindən təsdiqlənməsi də bu istiqamətdə institusional bazanın formalaşdığını göstərir. İqtisadiyyat Nazirliyi bildirir ki, saziş elektron ticarətlə yanaşı, qanunvericiliyin və gömrük qaydalarının uyğunlaşdırılması, maliyyə texnologiyaları, istehlakçı hüquqlarının qorunması və kibertəhlükəsizlik üzrə əməkdaşlığı da əhatə edir.
Burada əsas məsələ sadəcə vahid onlayn platformanın yaradılması deyil, onun arxasında vahid və qarşılıqlı tanınan rəqəmsal standartların formalaşdırılmasıdır. Məsələn, bir ölkədə verilmiş elektron imzanın digər ölkədə tanınması, rəqəmsal sənədlərin hüquqi qüvvəsinin qarşılıqlı qəbul edilməsi, elektron ödənişlərin uyğunlaşdırılması və gömrük məlumatlarının avtomatik ötürülməsi olmadan platformanın imkanları tam reallaşmaya bilər. TDT çərçivəsində rəqəmsal iqtisadiyyat sazişinin hazırlanması prosesində məhz elektron ticarət, elektron əməliyyatlara etimad və rəqəmsal sistemlərin uyğunlaşdırılması məsələləri əsas istiqamətlər kimi müəyyənləşdirilib.
Digər mühüm məsələ kibertəhlükəsizlik və məlumatların qorunmasıdır. Rəqəmsal ticarətin genişlənməsi ilə şirkətlərin kommersiya məlumatları, müştəri informasiyası, ödəniş məlumatları və sərhədlərarası rəqəmsal əməliyyatların həcmi də artır. Buna görə vahid rəqəmsal bazarın inkişafı paralel şəkildə məlumat təhlükəsizliyi standartlarının gücləndirilməsini tələb edir. TDT-nin rəqəmsal iqtisadiyyat üzrə sənədlərində də elektron əməliyyatlara etimadın yaradılması və təhlükəsiz rəqəmsal mühitin formalaşdırılması əsas məqsədlər sırasında göstərilir.
Rəqəmsallaşmanın digər nəticəsi isə türk dövlətlərinin qlobal dəyər zəncirlərində iştirak imkanlarının genişlənməsi ola bilər. Hazırda beynəlxalq ticarətdə rəqabət yalnız məhsulun qiyməti ilə müəyyən edilmir. Sürətli logistika, rəqəmsal sifariş, elektron ödəniş, izlənəbilənlik və məlumat mübadiləsi də şirkətlərin rəqabət qabiliyyətinə təsir edir. Bu baxımdan rəqəmsal ticarət platforması Orta Dəhlizin fiziki infrastrukturunu tamamlayan elektron infrastruktur rolunu oynaya bilər. Yükün Xəzərdən keçməsi və dəmir yolu ilə daşınması qədər onun sənədlərinin, gömrük məlumatlarının və kommersiya əməliyyatlarının rəqəmsal şəkildə hərəkəti də marşrutun səmərəliliyinə təsir göstərir.
Bu model xüsusilə kiçik və orta sahibkarlıq üçün əhəmiyyətlidir. Böyük şirkətlərin xarici bazarlara çıxmaq üçün ayrıca hüquq, logistika və rəqəmsal satış infrastrukturu yaratmaq imkanları daha genişdir. Kiçik şirkətlər üçün isə belə xərclər daha yüksək maneə yarada bilər. Regional elektron ticarət platforması standartlaşdırılmış prosedurlar, rəqəmsal ödənişlər və logistika həlləri təqdim edərsə, bu fərqi azaltmaq mümkündür. Nəticədə bir ölkədə fəaliyyət göstərən kiçik istehsalçının digər türk dövlətlərində müştərilərə çıxışı daha sistemli xarakter ala bilər.
Beləliklə, Türk dünyasında rəqəmsal iqtisadiyyat platformasının yaradılması ənənəvi ticarət əlaqələrinə texnoloji əlavə olmaqdan daha geniş məna daşıyır. Proses uğurlu şəkildə institusional və texniki baxımdan tamamlandığı halda, ortaq rəqəmsal standartlar, elektron ticarət, fintech, gömrük və logistika həlləri arasında əlaqəli ekosistem formalaşa bilər. Bu isə türk dövlətləri arasında iqtisadi inteqrasiyanın fiziki nəqliyyat dəhlizlərindən rəqəmsal dəhlizlərə doğru genişlənməsinə şərait yarada bilər. Azərbaycanın bu sistemdə iştirakı isə həm yerli biznesin regional bazarlara çıxışının genişləndirilməsi, həm də ölkənin Orta Dəhliz üzrə nəqliyyat-logistika mövqeyinin rəqəmsal iqtisadi imkanlarla tamamlanması baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Nuray,
AzNews.az
.jpg)
.jpg)
