- Maraq dairəsi
- 15:55
- 528
Xərçəngin ilk siqnalları - Bu əlamətlərə DİQQƏT
Xərçəngin erkən əlamətləri xəstəliyin növündən asılı olaraq əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Bəzi hallarda xəstəlik ilkin mərhələdə heç bir ciddi əlamət verməyə bilər. Bununla belə, bədəndə əvvəllər olmayan və davamlı xarakter alan bəzi dəyişikliklər vaxtında həkimə müraciət üçün siqnal rolunu oynaya bilər. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı bildirir ki, xərçəng erkən aşkarlandıqda müalicəyə cavab ehtimalı yüksəlir və sağqalma imkanları artır.
Diqqət tələb edən əlamətlərdən biri səbəbsiz və davamlı çəki itkisidir. Pəhriz və fiziki aktivlikdə ciddi dəyişiklik olmadan arıqlama, iştahanın azalması, uzunmüddətli halsızlıq və əvvəlkindən daha tez yorulma müxtəlif xəstəliklərlə bağlı ola bilər, lakin davamlı olduqda tibbi qiymətləndirmə tələb edir. Eyni qaydada uzun müddət davam edən və səbəbi aydın olmayan ağrı da diqqətdən kənarda qalmamalıdır.
Bədəndə yeni yaranan və ya böyüyən şişlik və düyünlər də mühüm xəbərdarlıq əlamətlərindəndir. Xüsusilə döşdə, boyunda, qoltuqaltında və ya bədənin digər nahiyələrində əmələ gələn səbəbi bilinməyən kütlələr həkim tərəfindən müayinə olunmalıdır. Bu cür dəyişikliklərin olması avtomatik olaraq xərçəng diaqnozu demək deyil, çünki xoşxassəli və digər tibbi səbəblər də eyni əlamətləri yarada bilər.
Qeyri-adi qanaxmalar da xüsusi diqqət tələb edir. Sidikdə və ya nəcisdə qan, səbəbsiz qanlı ifrazat, eləcə də öskürək zamanı qan gəlməsi müxtəlif xəstəliklərin göstəricisi ola bilər. WHO-nun erkən diaqnostika üzrə materiallarında döşdə kütlə, nəcisdə qan, sidikdə qan, sağalmayan yaralar və davamlı səs tutulması kimi əlamətlər müxtəlif xərçəng növləri ilə əlaqələndirilən mümkün simptomlar sırasında göstərilir.
Həzm və sidik-ifraz sistemində uzunmüddətli dəyişikliklər də nəzərə alınmalıdır. Davamlı qəbizlik və ya ishal, nəcis vərdişlərinin dəyişməsi, sidiyə çıxma tezliyinin və xarakterinin dəyişməsi, sidik zamanı ağrı və digər qeyri-adi hallar mütləq xərçəng demək deyil, lakin səbəbi müəyyənləşdirmək üçün həkim müayinəsi tələb edə bilər.
Dəri üzərindəki dəyişikliklər də mühüm siqnallardan biridir. Yeni xalın yaranması, mövcud xalın ölçüsünün, formasının və rənginin dəyişməsi, qeyri-bərabər kənarların əmələ gəlməsi və uzun müddət sağalmayan yara dermatoloq tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Xüsusilə böyüyən, qanayan və ya görünüşü dəyişən dəri törəmələri diqqətdən kənarda qalmamalıdır.
Davamlı öskürək və səs tutulması, udma çətinliyi, uzun müddət davam edən həzmsizlik və ya qarında səbəbi bilinməyən narahatlıq da müəyyən xərçəng növlərində müşahidə oluna bilər. Burada əsas məsələ simptomun bir neçə gün ərzində keçib-keçməməsidir. Davam edən, təkrarlanan və getdikcə dəyişən əlamətlər özbaşına müalicə edilmək əvəzinə həkim tərəfindən araşdırılmalıdır.
Ən vacib məqam isə bu simptomların heç birinin təkbaşına xərçəng diaqnozu anlamına gəlməməsidir. Eyni əlamətlər infeksiyalar, hormonal dəyişikliklər, həzm sistemi xəstəlikləri və digər sağlamlıq problemləri zamanı da ortaya çıxa bilər. Ona görə də insanın özündə hər hansı simptom aşkarladıqda internet məlumatlarına əsasən nəticə çıxarması əvəzinə, xüsusilə əlamət davamlıdırsa, tibbi müayinədən keçməsi daha doğru yanaşmadır.
Erkən diaqnostikanın əhəmiyyəti məhz burada ortaya çıxır. WHO xərçəngin erkən aşkarlanmasını üç mərhələdən ibarət proses kimi qiymətləndirir: simptomların tanınması və vaxtında tibbi yardıma müraciət, klinik qiymətləndirmə və diaqnoz, daha sonra isə zəruri müalicəyə gecikmədən başlanılması. Müəyyən xərçəng növləri üçün skrininq proqramları da xəstəlik hələ simptom yaratmadan əvvəl aşkarlanmasına imkan verə bilər, lakin skrininq bütün xərçəng növləri üçün eyni şəkildə tətbiq edilmir.
Bu səbəbdən xərçəngdən qorunmada əsas məsələ yalnız xəstəliyin əlamətlərini bilmək deyil, bədəndəki davamlı və qeyri-adi dəyişiklikləri vaxtında qiymətləndirməkdir. Erkən müraciət həm diaqnostikanın gecikməsinin qarşısını almağa, həm də xəstəlik aşkarlandığı halda müalicə imkanlarının daha geniş olmasına şərait yarada bilər.
Nuray,
AzNews.az
.jpg)
