Kütləvi turizm şəhərlərin ruhunu necə dəyişir?

Kütləvi turizm uzun müddət şəhərlər üçün iqtisadi inkişafın əsas göstəricilərindən biri kimi qəbul edilib. Artan turist axını, dolu hotellər və canlanan xidmət sektoru rifahın yüksəlməsi ilə eyniləşdirilib. Lakin son illərdə bu modelin şəhərlərin daxili kimliyinə necə təsir göstərdiyi daha çox müzakirə olunmağa başlayıb. Kütləvi turizm təkcə iqtisadi dinamika yaratmır, eyni zamanda şəhərlərin ruhunu, sosial balansını və gündəlik həyat ritmini köklü şəkildə dəyişir.

Şəhərin ruhu anlayışı adətən fiziki məkanla deyil, orada yaşayan insanların davranışları, gündəlik vərdişləri və sosial münasibətləri ilə formalaşır. Kütləvi turizmin artdığı məkanlarda bu balans tədricən pozulur. Şəhər sakinləri üçün nəzərdə tutulan məkanlar turist yönümlü xidmətlərə çevrilir, yerli ehtiyaclar ikinci plana keçir. Qlobal araşdırmalar göstərir ki, turizmin intensiv olduğu şəhərlərdə yaşayış məhəllələri tədricən kommersiya zonalarına transformasiya olunur.

İqtisadi baxımdan kütləvi turizm qısa müddətdə gəlir artımı yaratsa da, uzunmüddətli təsirlər daha mürəkkəbdir. Kirayə qiymətlərinin yüksəlməsi, xidmət sektorunun turist tələbinə uyğunlaşması və yerli bizneslərin sıxışdırılması şəhər sakinlərinin gündəlik həyatına birbaşa təsir edir. Bir çox Avropa şəhərlərində aparılan tədqiqatlar göstərir ki, turizmin həddindən artıq artması yerli əhalinin mərkəzi ərazilərdən kənara çəkilməsinə səbəb olur. Bu proses şəhərin sosial toxumasını zəiflədir.

Mədəni mühit də bu dəyişiklikdən kənarda qalmır. Kütləvi turizm çox vaxt şəhərin autentik mədəni ifadələrini sadələşdirir və istehlak edilə bilən formaya salır. Tarixi məkanlar gündəlik həyatın parçası olmaqdan çıxaraq nümayiş obyektinə çevrilir. Bu zaman mədəniyyət yaşanan dəyər yox, təqdim olunan məhsul kimi qavranılır. Nəticədə şəhərin özünəməxsus ritmi turist gözləntilərinə uyğun yenidən qurulur.

Şəhər məkanının istifadəsi də dəyişir. Kütləvi turizm artdıqca ictimai məkanlar funksional baxımdan daralır. Meydanlar, küçələr və parklar yerli sakinlərin rahat istifadə etdiyi məkan olmaqdan çıxaraq turist axınının idarə olunduğu sahələrə çevrilir. Bu isə şəhər sakinlərində yadlaşma hissi yaradır. Psixoloji tədqiqatlar göstərir ki, insanın yaşadığı mühitlə emosional bağının zəifləməsi şəhərdən məmnunluq səviyyəsini aşağı salır.

Bununla yanaşı, kütləvi turizmin təsiri bütün şəhərlərdə eyni formada özünü göstərmir. Planlı və balanslı turizm siyasəti tətbiq edən şəhərlərdə iqtisadi fayda ilə sosial harmoniya arasında müəyyən tarazlıq qorunur. Yerli icmaların qərar proseslərinə cəlb edilməsi, turist axınının zonalara bölünməsi və mədəni irsin kommersiyalaşdırılmadan qorunması bu baxımdan mühüm rol oynayır. Qlobal təcrübə göstərir ki, davamlı turizm modeli şəhərin ruhunu tam itirmədən iqtisadi fayda əldə etməyə imkan verir.

Müasir dövrdə bir çox şəhərlər kütləvi turizmdən keyfiyyətli turizmə keçid etməyə çalışır. Bu yanaşmada turist sayı deyil, şəhərlə qurulan münasibətin dərinliyi əsas göstərici sayılır. Daha az, lakin şəhərin dəyərlərinə hörmət edən turizm modeli sosial gərginliyi azaldır və mədəni mühitin qorunmasına şərait yaradır.

Nəticə etibarilə, kütləvi turizm şəhərlərin ruhunu səssiz şəkildə dəyişdirən güclü faktordur. O, iqtisadi imkanlar yaratmaqla yanaşı, sosial münasibətləri, mədəni dəyərləri və məkan anlayışını yenidən formalaşdırır. Şəhərin ruhunu qorumaq üçün əsas məsələ turizmi tam məhdudlaşdırmaq deyil, onu şəhərin daxili ritmi və yerli həyatla uzlaşan şəkildə idarə etməkdir. Bu balans qorunduqda turizm şəhər üçün yükə yox, davamlı inkişaf alətinə çevrilə bilər.

AzNews.az