Sosial müqayisə psixoloji rifahı necə formalaşdırır? - ARAŞDIRMA

Müasir cəmiyyətdə sosial müqayisə gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. İnsanlar öz maddi vəziyyətini, sosial statusunu, peşəkar uğurlarını və hətta şəxsi həyatını başqaları ilə müqayisə edərək qiymətləndirir. Xüsusilə rəqəmsal platformaların geniş yayılması bu prosesi daha da intensivləşdirib. Bu kontekstdə sosial müqayisənin psixoloji rifaha necə təsir göstərdiyi həm fərdi, həm də ictimai səviyyədə aktuallıq qazanan mövzulardandır.

Psixologiya elmi sosial müqayisəni insanın özünü dərk etmə mexanizmlərindən biri kimi izah edir. Sosial psixoloqların araşdırmalarına görə, fərd öz mövqeyini anlamaq üçün istər şüurlu, istərsə də şüursuz şəkildə başqalarının nəticələrini referans nöqtəsi kimi qəbul edir. Bu proses müəyyən hallarda motivasiya yaratsa da, uzunmüddətli dövrdə psixoloji rifah üçün risk amilinə çevrilə bilir. Xüsusilə özünü daimi olaraq daha üstün görünən qruplarla müqayisə edən şəxslərdə narahatlıq və məmnuniyyətsizlik səviyyəsi yüksəlir.

Beynəlxalq tədqiqatlar göstərir ki, sosial müqayisənin rifaha təsiri onun istiqamətindən asılıdır. Özündən daha yüksək mövqedə olanlarla müqayisə adətən stress, özünə inamsızlıq və emosional tükənmə ilə əlaqələndirilir. Dünya Səhiyyə Təşkilatının psixi sağlamlıqla bağlı hesabatlarında da qeyd olunur ki, sosial status fərqlərinin daha çox qabardıldığı mühitlərdə depressiv əlamətlərin yayılma ehtimalı artır. Bu təsir xüsusilə gənclər arasında daha qabarıq müşahidə olunur.

Digər tərəfdən, aşağı istiqamətli müqayisə yəni insanın özünü daha zəif mövqedə olanlarla ölçməsi qısa müddətli psixoloji rahatlama yarada bilər. Lakin bu tip müqayisə rifah üçün davamlı əsas formalaşdırmır. Araşdırmalar göstərir ki, rifahın sabit qalması üçün insanın əsas referansı başqalarının nəticələri deyil, öz inkişaf trayektoriyası olmalıdır. Bu yanaşma psixoloji davamlılığın əsas göstəricilərindən biri kimi qəbul edilir.

Rəqəmsal mühit sosial müqayisənin təsirini daha da gücləndirən amil kimi çıxış edir. Sosial şəbəkələrdə təqdim olunan seçilmiş həyat anları real vəziyyətin tam mənzərəsini əks etdirmədiyi halda, istifadəçilərdə daimi geridə qalma hissi yarada bilir. Qlobal səviyyədə aparılan empirik tədqiqatlar sübut edir ki, sosial mediadan intensiv istifadə edən şəxslərdə həyat məmnunluğu göstəriciləri daha dəyişkən olur. Bu, sosial müqayisənin artıq fərdi psixoloji prosesdən çıxaraq kütləvi davranış modelinə çevrildiyini göstərir.

Eyni zamanda sosial müqayisənin tamamilə mənfi mexanizm olduğunu demək də düzgün olmaz. Mütəxəssislər qeyd edir ki, sağlam çərçivədə aparılan müqayisə inkişaf üçün stimul yarada bilər. Peşəkar və təhsil mühitlərində real və ölçülə bilən hədəflərlə müqayisə bacarıqların təkmilləşdirilməsinə töhfə verir. Burada əsas fərq müqayisənin nəticə yönümlü deyil, proses yönümlü aparılmasındadır.

Ümumilikdə mövcud qlobal tendensiyalar göstərir ki, sosial müqayisənin psixoloji rifaha təsiri onun intensivliyi və mənbəyi ilə birbaşa bağlıdır. Özünü başqalarının standartları üzərindən dəyərləndirmək rifahı zəiflədən əsas amillərdən biridir. Əvəzində, şəxsi inkişaf meyarlarına əsaslanan yanaşma emosional tarazlığın qorunmasına xidmət edir. Bu yanaşma müasir cəmiyyətlərdə psixoloji rifahın qorunması üçün əsas istiqamətlərdən biri kimi formalaşır.

Aznews.az