Yaşlanmayan cəmiyyət modeli və uzunömürlü həyatın qlobal trendləri - ARAŞDIRMA

Yaşlanmayan cəmiyyət anlayışı və uzunömürlü həyat trendləri son illərdə qlobal demoqrafiya, səhiyyə və iqtisadiyyatın kəsişməsində formalaşan ən aktual mövzulardan biridir. Ənənəvi yanaşmada əhalinin yaşlanması sosial yük kimi qiymətləndirilsə də, yeni konsepsiyalar bu prosesi sağlam, aktiv və məhsuldar həyat mərhələsinin uzadılması prizmasından izah edir. Söhbət təkcə ömrün uzanmasından deyil, həyat keyfiyyətinin uzun müddət qorunmasından gedir.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının məlumatlarına görə, 2050-ci ilə qədər dünyada 60 yaşdan yuxarı insanların sayı iki dəfədən çox artaraq 2 milyarda yaxınlaşacaq. Eyni zamanda inkişaf etmiş ölkələrdə orta ömür uzunluğu artıq 80 yaş həddini keçib, Yaponiya, İsveçrə və Cənubi Koreya kimi ölkələrdə bu göstərici daha da yüksəlir. Bu dinamika klassik pensiya, məşğulluq və səhiyyə modellərinin yenidən nəzərdən keçirilməsini zəruri edir. Yaşlanmayan cəmiyyət anlayışı məhz bu mərhələdə ortaya çıxaraq yaş faktoru ilə funksional imkanlar arasında avtomatik əlaqənin zəiflədiyini göstərir.

Uzunömürlü həyat trendlərinin əsas dayaqlarından biri preventiv səhiyyə və biotexnologiyaların sürətli inkişafıdır. Genetik skrininqlər, fərdiləşdirilmiş tibbi yanaşmalar, erkən diaqnostika və rəqəmsal sağlamlıq platformaları xəstəliklərin gec mərhələdə deyil, risk səviyyəsində idarə olunmasına imkan yaradır. Dünya Bankının araşdırmalarına əsasən, preventiv səhiyyəyə yönəlmiş hər bir dollar uzunmüddətli dövrdə bir neçə dəfə artıq iqtisadi qənaət effekti yaradır. Bu isə yaşlanmanı xərclərin artımı deyil, resursların səmərəli idarəsi kontekstində qiymətləndirməyə əsas verir.

İqtisadi baxımdan yaşlanmayan cəmiyyət əmək bazarının strukturunu da dəyişir. Bir çox ölkələrdə 60 yaşdan yuxarı əhalinin əmək fəaliyyəti artıq istisna hal deyil. Təcrübəyə əsaslanan məşğulluq modelləri, çevik iş rejimləri və ömürboyu təhsil konsepsiyası yaşlı əhalinin iqtisadi aktivliyini qorumağa xidmət edir. OECD ölkələrində aparılan tədqiqatlar göstərir ki, yaşlı işçi qüvvəsinin əmək bazarında qalması həm məhsuldarlığa, həm də bilik ötürülməsinə müsbət təsir edir və sosial sistemlər üzərindəki təzyiqi azaldır.

Sosial müstəvidə uzunömürlü həyat trendləri şəhər planlamasından tutmuş təhsil və texnologiya siyasətinə qədər geniş sahələri əhatə edir. Yaşlılar üçün əlçatan infrastruktur, ağıllı ev texnologiyaları, sosial inteqrasiya platformaları və icma əsaslı dəstək mexanizmləri yaş faktorunun izolyasiya səbəbinə çevrilməsinin qarşısını alır. Dünya Səhiyyə Təşkilatının aktiv yaşlanma konsepsiyası da məhz bu yanaşmanı dəstəkləyərək fiziki sağlamlıqla yanaşı psixoloji və sosial rifahı ön plana çəkir.

Qlobal tendensiyalar göstərir ki, yaşlanmayan cəmiyyət anlayışı utopik model deyil, mərhələli şəkildə formalaşan real prosesdir. Burada əsas hədəf insan ömrünü süni şəkildə uzatmaq deyil, sağlamlıq, bilik və sosial aktivliyin uzun müddət qorunmasını təmin etməkdir. Bu yanaşma demoqrafik dəyişiklikləri risk kimi deyil, yeni inkişaf imkanları mənbəyi kimi qiymətləndirməyə şərait yaradır. Uzunömürlü həyat trendləri gələcək cəmiyyətlərin sosial və iqtisadi dayanıqlığının əsas sütunlarından biri kimi formalaşır.

Aznews.az