Dəyişən dünyada təhsil sektoru yeni mərhələyə necə daxil olur? - ARAŞDIRMA

Təhsil sektoru son onillikdə həm qlobal miqyasda, həm də Azərbaycanda struktur baxımından ciddi transformasiya mərhələsinə daxil olub. Rəqəmsallaşma, əmək bazarının dəyişən tələbləri və demoqrafik dinamikalar təhsilin mahiyyətini klassik bilik ötürülməsi modelindən funksional bacarıqların formalaşdırılmasına doğru istiqamətləndirir. Bu dəyişikliklər artıq nəzəri müzakirə səviyyəsindən çıxaraq real institusional qərarlara və praktiki mexanizmlərə çevrilməkdədir.

Qlobal kontekstdə təhsil sistemlərinin üzləşdiyi əsas çağırış biliklərin sürətlə köhnəlməsi ilə bağlıdır. Dünya İqtisadi Forumunun hesabatlarına əsasən, hazırda əldə edilən peşə bacarıqlarının orta istifadə müddəti 5 ilə qədər enib. Bu fakt ali və orta ixtisas təhsilinin strukturunda çeviklik və modul yanaşmanın zəruriliyini artırır. Bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə uzunmüddətli ixtisas proqramlarının yerini mikro sertifikatlar, qısa ixtisaslaşma kursları və hibrid təhsil modelləri tutur. Universitetlər artıq təkcə diplom verən qurumlar deyil, davamlı öyrənmə mərkəzləri kimi fəaliyyət göstərməyə başlayır.

Rəqəmsal texnologiyalar təhsilin məzmunu ilə yanaşı, onun təqdimat formasını da köklü şəkildə dəyişib. Pandemiya dövründə sürətlə tətbiq edilən onlayn və distant təhsil modelləri sonradan da sistemdə qalıcı yer aldı. OECD məlumatlarına görə, son üç ildə ali təhsil müəssisələrinin 60 faizindən çoxu hibrid təhsil modelini daimi format kimi qəbul edib. Süni intellekt əsaslı adaptiv tədris platformaları, fərdi öyrənmə tempinə uyğunlaşdırılmış proqramlar və rəqəmsal qiymətləndirmə mexanizmləri müəllim rolunu bilik mənbəyindən daha çox istiqamətləndirici və mentor funksiyasına yaxınlaşdırır.

Azərbaycan kontekstində isə təhsil sektorundakı dəyişikliklər əsasən iqtisadi şaxələndirmə və insan kapitalının gücləndirilməsi strategiyaları ilə paralel inkişaf edir. Son illərdə peşə təhsili və orta ixtisas istiqamətinə artan diqqət əmək bazarı ilə təhsil arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə yönəlib. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsasən, texniki və peşə təhsili müəssisələrinə qəbul olunanların sayı son beş ildə davamlı artım göstərir. Bu, ali təhsilin yeganə uğur meyarı kimi qəbul edildiyi yanaşmanın tədricən dəyişdiyini göstərir.

Eyni zamanda, ali təhsil müəssisələrində kurikulumların yenilənməsi, beynəlxalq akkreditasiyaların tətbiqi və xarici universitetlərlə birgə proqramların genişlənməsi qlobal təhsil məkanına inteqrasiyanı sürətləndirir. Rəqəmsal bacarıqlar, data analitikası, kibertəhlükəsizlik və yaşıl iqtisadiyyatla bağlı fənlərin proqramlara daxil edilməsi gələcək əmək bazarının tələblərinə uyğunlaşma cəhdlərinin göstəricisidir. Bununla yanaşı, tənqidi düşüncə, analitik yanaşma və problem həll etmə bacarıqları kimi yumşaq bacarıqların ön plana çıxması təhsilin yalnız akademik deyil, funksional dəyərini də artırır.

Mövcud dəyişikliklər təhsil sektorunda bərabər imkanlar məsələsini də gündəmə gətirir. Qlobal səviyyədə rəqəmsal uçurum, Azərbaycanda isə regionlararası imkan fərqləri hələ də aktual problem olaraq qalır. İnfrastruktur və müəllim hazırlığı sahəsində aparılan islahatların effektivliyi bu fərqlərin nə dərəcədə azaldılacağından asılıdır. Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, texnologiyanın təhsilə inteqrasiyası yalnız texniki təminatla deyil, pedaqoji yanaşmanın yenilənməsi ilə paralel aparıldıqda real nəticə verir.

Ümumilikdə, təhsil sektoru artıq statik sistem deyil, iqtisadi və sosial dəyişikliklərə adaptasiya olunan canlı bir mexanizmə çevrilir. Qlobal trendlər və Azərbaycan təcrübəsi göstərir ki, gələcəyin təhsili daha çevik, fərdiləşdirilmiş və əmək bazarı ilə sıx əlaqəli olacaq. Bu transformasiya prosesində əsas həlledici amil isə institusional davamlılıq və insan kapitalına uzunmüddətli baxışın qorunmasıdır.

Aznews.az