Yaşlı əhalinin rəqəmsal savadlılığı: texnologiyalar onların həyat keyfiyyətinə necə təsir edir?

Yaşlı əhalinin rəqəmsal savadlılığı son illər qlobal miqyasda sosial və iqtisadi gündəmin mühüm mövzularından birinə çevrilib. Rəqəmsallaşmanın sürətlənməsi fonunda yeni texnologiyalara adaptasiya artıq yalnız gənc nəsillər üçün deyil, yaşlı insanlar üçün də gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsi kimi formalaşır. Burada əsas məsələ texnologiyanın mövcudluğu deyil, onun istifadəsinin yaşlı əhalinin həyat keyfiyyətinə real və ölçülə bilən təsiridir.

Beynəlxalq təşkilatların araşdırmaları göstərir ki, yaşlı insanların rəqəmsal bacarıqlara yiyələnməsi sosial izolyasiyanın azalmasına birbaşa təsir edir. Onlayn ünsiyyət platformaları, videozənglər və sosial şəbəkələr ailə üzvləri ilə əlaqənin davamlılığını təmin edir, xüsusilə tək yaşayan və ya fiziki hərəkət imkanları məhdud olan şəxslər üçün sosial əlaqələri qoruyur. Avropa İttifaqında aparılan tədqiqatlara əsasən, rəqəmsal alətlərdən müntəzəm istifadə edən yaşlıların emosional rifah göstəriciləri texnologiyadan uzaq qalanlara nisbətən daha yüksəkdir.

Yeni texnologiyaların səhiyyə sahəsində tətbiqi də adaptasiyanın həyat keyfiyyətinə təsirini gücləndirən əsas faktorlardandır. Elektron reseptlər, distant tibbi məsləhətlər və sağlamlıq monitorinqi tətbiqləri yaşlı əhalinin tibbi xidmətlərə çıxışını asanlaşdırır. Qlobal statistika göstərir ki, telemedisin həllərindən istifadə edən yaşlı pasiyentlərdə vaxtında diaqnostika və müalicə imkanları artır, bu isə həm fərdi sağlamlıq göstəricilərinə, həm də səhiyyə sistemlərinin ümumi yükünün azalmasına töhfə verir. Texnologiya bu kontekstdə yalnız rahatlıq deyil, həm də profilaktik sağlamlıq alətinə çevrilir.

İqtisadi baxımdan rəqəmsal savadlılıq yaşlı əhalinin maliyyə müstəqilliyini dəstəkləyən amil kimi çıxış edir. Onlayn bankçılıq, rəqəmsal ödəniş sistemləri və dövlət xidmətlərinə elektron çıxış imkanları gündəlik xərclərin idarə edilməsini sadələşdirir. İnkişaf etmiş ölkələrdə aparılan müşahidələr göstərir ki, rəqəmsal maliyyə alətlərindən istifadə edən yaşlı insanlar daha az vasitəçi asılılığı yaşayır və qərarvermə prosesində özlərini daha güvənli hiss edirlər. Bu da psixoloji rahatlıq və müstəqillik hissini gücləndirir.

Bununla yanaşı, adaptasiya prosesinin riskləri də mövcuddur. Rəqəmsal savadlılığın aşağı olduğu mühitlərdə kiberdələduzluq, yanlış informasiya və texnoloji stres yaşlı əhali üçün ciddi problem yarada bilər. Qlobal təcrübə göstərir ki, yaşlı insanlar üçün nəzərdə tutulmuş sadələşdirilmiş interfeyslər, təlim proqramları və institusional dəstək mexanizmləri bu risklərin minimuma endirilməsində həlledici rol oynayır. Texnologiyanın həyat keyfiyyətini artırması onun nə dərəcədə anlaşılan və təhlükəsiz təqdim olunmasından birbaşa asılıdır.

Azərbaycan və region ölkələri kontekstində yaşlı əhalinin rəqəmsal adaptasiyası mərhələli şəkildə inkişaf edir. Elektron hökumət xidmətlərinin genişlənməsi, bank sektorunun rəqəmsallaşması və mobil tətbiqlərin yayılması bu prosesi sürətləndirir. Eyni zamanda ailədaxili dəstək və cəmiyyətin rolu burada xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Praktik müşahidələr göstərir ki, texnologiya ilə tanışlıq məhz gündəlik ehtiyaclar üzərindən qurulduqda adaptasiya daha sürətli və davamlı olur.

Ümumilikdə, yaşlı əhalinin rəqəmsal savadlılığı təkcə texnoloji bacarıq deyil, həyat keyfiyyətinin qorunması və yüksəldilməsi üçün strateji faktordur. Doğru yanaşma və uyğun dəstək mexanizmləri ilə yeni texnologiyalar yaşlı insanların sosial aktivliyini, sağlamlığını və müstəqilliyini gücləndirən alətə çevrilir. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə daha inklüziv və dayanıqlı cəmiyyət modelinin formalaşmasına zəmin yaradır.

Aznews.az