Uşaqların şəxsi otağının olmamağı onların psixologiyasına necə təsir edir?

Uşaqların şəxsi otağının olmaması ilk baxışda sırf məişət və ya maddi imkanlarla bağlı məsələ kimi görünə bilər. Lakin inkişaf psixologiyası və müasir sosioloji araşdırmalar göstərir ki, bu amil uşağın emosional formalaşmasına, özünü dərk etməsinə və sosial davranış modelinə birbaşa təsir edir. Məsələ otağın fiziki ölçüsündən çox, uşağın özünə aid məkan hissini yaşayıb yaşamaması ilə bağlıdır.

Uşaqlıq dövrü şəxsiyyətin əsas psixoloji sütunlarının formalaşdığı mərhələdir. Bu mərhələdə uşaq öz sərhədlərini tanımağa, nəzarət hissini öyrənməyə və müstəqil qərar vermə bacarıqlarını inkişaf etdirməyə başlayır. Şəxsi otaq bu prosesdə simvolik rol oynayır. Araşdırmalar göstərir ki, özünə məxsus məkanı olan uşaqlarda daxili nəzarət hissi və özünü idarəetmə bacarığı daha erkən formalaşır. Harvard Universitetinin Uşaq İnkişafı Mərkəzinin tədqiqatlarına görə, uşağın özünə aid mühitdə vaxt keçirməsi onun diqqət toplama və emosional tənzimləmə qabiliyyətlərini gücləndirir.

Şəxsi otağın olmaması isə uşağın daim paylaşım vəziyyətində qalmasına səbəb olur. Paylaşmaq sosial bacarıq kimi müsbət qiymətləndirilsə də, davamlı şəkildə şəxsi məkanın pozulması fərqli psixoloji nəticələr yarada bilər. Uşaq daim müşahidə altında olduğunu hiss etdikdə daxili rahatlıq və təhlükəsizlik hissi zəifləyir. Bu vəziyyət xüsusilə yeniyetməlik dövründə daha kəskin təsir göstərir. Yeniyetmələr öz kimliklərini formalaşdırmaq üçün tək qalmağa, düşünməyə və emosiyalarını özləri ilə baş-başa yaşamağa ehtiyac duyurlar. Avropa Psixologiya Assosiasiyasının məlumatlarına əsasən, şəxsi məkan ehtiyacı qarşılanmayan yeniyetmələrdə əsəbilik, aqressiv reaksiya və emosional qapanma halları daha çox müşahidə olunur.

Digər tərəfdən, şəxsi otağın olmaması yaradıcılıq və özünü ifadə imkanlarını da məhdudlaşdıra bilər. Uşaq öz otağında sərbəst şəkildə oyun qurur, xəyal dünyasını genişləndirir və fərdi maraqlarını kəşf edir. ABŞ-da aparılmış uzunmüddətli müşahidələr göstərir ki, uşaqlıqda özünə məxsus məkanı olan fərdlər yetkin yaşlarında qərarvermə prosesində daha inamlı və təşəbbüskar olurlar. Bunun səbəbi erkən yaşlarda formalaşan müstəqillik və özünə güvən hissidir.

Bununla yanaşı, şəxsi otağın olmamasını avtomatik olaraq mənfi faktor kimi qiymətləndirmək də düzgün olmaz. Ailə daxilində emosional təhlükəsizlik, valideynlərin diqqəti və uşağın fikirlərinə hörmət edilməsi fiziki məkan çatışmazlığının təsirini müəyyən qədər balanslaşdıra bilər. Bir çox mədəniyyətlərdə uşaqlar uzun illər ailə üzvləri ilə eyni otaqda böyüyür və sağlam psixoloji inkişaf göstərə bilirlər. Burada əsas məsələ uşağın özünə aid sərhədlərinin tanınması və hörmət olunmasıdır. Məsələn, otaq paylaşımı olsa belə, uşağa öz küncü, öz əşyaları və tək qalmaq üçün zaman verilməsi psixoloji tarazlığı qoruyur.

Müasir urbanizasiya və mənzil problemləri fonunda bu mövzu daha aktual xarakter alır. Şəhər mühitində ailələrin böyük hissəsi məkan məhdudiyyəti ilə üzləşir və bu, uşaqların psixoloji ehtiyaclarına yenidən baxmağı zəruri edir. Mütəxəssislər vurğulayır ki, valideynlər fiziki imkanlardan asılı olmayaraq uşağın daxili məkan ehtiyacını anlamağa çalışmalıdır. Səssiz qalmaq hüququ, şəxsi əşyalara toxunulmaması və fikirlərinin ciddiyə alınması uşağın sağlam psixoloji inkişafında açar rol oynayır.

Nəticə etibarilə, uşağın şəxsi otağının olmaması onun psixologiyasına təsir göstərən amillərdən biridir, lakin yeganə və həlledici faktor deyil. Əsas məsələ uşağın özünü təhlükəsiz, dəyərli və sərbəst hiss etməsidir. Fiziki məkan bu hissin formalaşmasına kömək edir, lakin ailədaxili münasibətlər və valideyn yanaşması onun təsirini ya gücləndirə, ya da zəiflədə bilər. Sağlam böyümə üçün uşağa yalnız otaq deyil, hörmət edilən şəxsi sərhədlər və emosional dayaq lazımdır.

AzNews.az