Ermənistanın Aİ-yə yaxınlaşması: Rusiya nə düşünür? - İZVESTİYANIN MƏQALƏSİ

Ermənistanın Avropa İttifaqı ilə kəskin yaxınlaşması ölkə iqtisadiyyatına zərbə vura bilər.

“İzvestiya” nəşrinin sorğuladığı ekspertlər bildirir ki, ixracın Avrasiya İqtisadi İttifaqı bazarından Avropa bazarlarına yönləndirilməsi şərab istehsalçıları və kənd təsərrüfatı sektoruna ciddi təsir göstərə bilər.

Mayın 4-də İrəvanda Aİ–Ermənistan sammiti başlayıb. Ölkəyə rəsmi səfərlə Fransanın prezidenti Emmanuel Makron da gəlib. O, özünü Ermənistanın Qərbdə əsas tərəfdaşı kimi təqdim edir. Aİ liderləri iyunun 7-də keçiriləcək parlament seçkiləri ərəfəsində Nikol Paşinyanın partiyasına dəstəyi artırmağa çalışır.

Aİ – Ermənistan sammiti

Tarixdə ilk dəfə olaraq Aİ və Ermənistan iki günlük birgə sammit keçirir. Mayın 4-də paralel olaraq Avropa Siyasi Birliyinin 8-ci sammiti də İrəvanda baş tutub. Görüşə Avropa ölkələrindən və tərəfdaşlardan onlarla nümayəndə qatılıb. Formal olaraq sammit İrəvanla Brüssel arasında yaxınlaşmaya həsr olunub, lakin vaxt baxımından parlament seçkiləri ərəfəsinə təsadüf edir.

“Biz bilirik ki, Avropa İttifaqında etibar edə biləcəyimiz dostlarımız var”, — deyə baş nazir Nikol Paşinyan Belçikanın İrəvandakı səfirliyinin açılışında bildirib.

Ermənistanın əsas “dostlarından” biri kimi Fransa və şəxsən prezident Emmanuel Makron çıxış edir. O, ölkəyə mayın 3-də gəlib. Liderlər İrəvanın mərkəzində birlikdə gəzintiyə çıxıb, qeyri-rəsmi söhbətlər aparıblar. Paşinyan qonağı şəxsən otelinə qədər yola salıb. Makron isə sonradan bildirib ki, Ermənistan artıq 2018-ci ildə olduğu kimi “Rusiyanın peyki” kimi qəbul edilmir.

Fransanın Moskvadakı səfirliyindən bildirilib ki, Makronun səfəri Fransa ilə Ermənistan arasında tarixi dostluq münasibətlərini möhkəmləndirmək məqsədi daşıyır və Avropa ilə Ermənistan arasında yaxınlaşmanın yeni mərhələsini göstərir.

Fransa prezidenti ilə yanaşı, Böyük Britaniyanın baş naziri Kir Starmer, Polşanın baş naziri Donald Tusk, Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayen və Avropa Şurasının prezidenti Antoniu Koşta da İrəvana gəlib. Antoniu Koşta Paşinyanı “cəsarətli yol seçən siyasətçi” adlandıraraq Aİ-nin Ermənistanla “xarici müdaxilə və dezinformasiyaya qarşı” işləməyə hazır olduğunu bildirib.

Aprelin sonunda Aİ “EUPM Armenia” adlı mülki tərəfdaşlıq missiyasının yaradıldığını elan edib. Bu missiya “zərərli xarici təsirlərə” qarşı mübarizə aparmağı hədəfləyir. Rusiyanın Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova isə bildirib ki, belə missiyalar əslində özləri müdaxilə alətidir.

Sammitdən bir neçə gün əvvəl Ermənistanın altı müxalif partiyası — Respublika Partiyası, “İrs”, Erməni İnqilabi Federasiyası “Daşnaksütyun”, “Çiçəklənən Ermənistan”, Erməni Milli Konqresi və Artsax Demokratik Partiyası — Aİ rəhbərliyinə açıq məktub ünvanlayaraq sammitin seçkilərdən əvvəl keçirilməsini hakimiyyətə açıq dəstək kimi qiymətləndirib. Müxalifət Paşinyanı “saxta demokratik imic” yaratmaqda ittiham edib.

Eyni zamanda ölkədə daxili siyasi vəziyyət gərgin olaraq qalır. Apreldə “Güclü Ermənistan” partiyasından 14 nəfər saxlanılıb. Partiyanın lideri, rusiyalı iş adamı Samvel Karapetyan 2025-ci ilin iyununda həbs edilib. MPG/Gallup sorğusuna görə, bu partiya 14,1% dəstəyə malikdir, Paşinyanın “Vətəndaş müqaviləsi” partiyası isə 26,7% ilə liderdir. Qərarsız seçicilərin payı isə 25%-ə qədərdir.

Aİ-yə yaxınlaşmanın nəticələri

Paşinyan bildirib ki, son illərdə Ermənistan Aİ ilə münasibətləri gücləndirmək üçün konkret addımlar atıb: 2023-cü ildən sərhəddə Aİ missiyası fəaliyyət göstərir, 2024-də “Dayanıqlılıq və artım” proqramı işə salınıb, 2025-də isə üzvlük prosesinə başlanması barədə qanun qəbul olunub, vizasız rejim üzrə dialoq başlayıb və strateji tərəfdaşlıq proqramı imzalanıb. Ermənistan ilə Aİ arasında hərtərəfli saziş 2018-ci ildən qüvvədədir.

Aprelin 1-də Vladimir Putin Paşinyanla görüşdə bildirib ki, Ermənistanın Aİ-yə üzvlük istəyi onun Avrasiya İqtisadi İttifaqındakı üzvlüyü ilə uyğun gəlmir.

Ermənistan hakimiyyəti də etiraf edir ki, ölkə eyni vaxtda həm Aİ-də, həm də Avrasiya İqtisadi İttifaqında ola bilməz. Paşinyan qeyd edib ki, bu iki istiqamətdə əməkdaşlıq yalnız uyğun olduğu müddətdə davam edəcək.

Ekspert Nadejda Kapustina bildirib ki, Aİ Ermənistanın Qərbə yönəlməsindən geosiyasi baxımdan fayda əldə edir, çünki region enerji və nəqliyyat baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.

Analitik Ayk Halatyan isə qeyd edir ki, Qərbin əsas məqsədi regionda möhkəmlənmək və Türkiyənin təsirini artırmaqdır. Bu isə Rusiya və İranın mövqelərinin zəifləməsinə xidmət edir.

Ekspert Leonid Tkaçenko bildirir ki, Rusiyanın Ermənistanda hərbi bazası var və ölkənin Aİ orbitinə keçməsi Moskvaya təzyiq vasitəsinə çevrilə bilər. Onun sözlərinə görə, Rusiya bazanı çıxarsa, Ermənistan Liviya və ya İraq kimi qeyri-sabit ölkəyə çevrilə bilər.

Eyni zamanda iqtisadi baxımdan da risklər var. Ermənistan qısa müddətdə şərab və mineral su kimi əsas ixrac məhsullarını Avropa bazarına yönləndirə bilməz.

2025-ci ildə Ermənistanın Avrasiya İqtisadi İttifaqı ilə ticarət dövriyyəsi 8 milyard dollardan çox olub (38,5%), Aİ ilə isə 2,81 milyard dollar (13%) təşkil edib.

Bəzi xarici KİV-lər Ermənistanı Moldova və Gürcüstanla müqayisə etsə də, Aİ hələlik ölkə ilə üzvlük danışıqları aparmır və Ermənistan namizəd statusuna malik deyil. Xarici işlər nazirinin müavini Vaan Kostanyan bildirib ki, ölkə yaxın illərdə Aİ-yə üzv olmağı planlaşdırmır. Parlamentdə də 2026–2027-ci illərdə üzvlüyün nəzərdə tutulmadığı açıqlanıb.