- İşin içi
- 22:12
- 570
Neft 108 dollara yaxınlaşdı - ŞƏRH
Dünya neft bazarında qiymətlər yüksək səviyyədə qalmaqda davam edir. “ICE London” birjasında “Brent” markalı neftin 2026-cı ilin sentyabr müqaviləsinin qiyməti 0,84% azalaraq 107,84 dollar/barel, Nyu-Yorkun “NYMEX” birjasında “WTI” markalı neftin avqust müqaviləsi isə 1,18% ucuzlaşaraq 104,58 dollar/barel olub. Gündəlik enişə baxmayaraq, hər iki göstəricinin 100 dollar həddinin xeyli üzərində qalması enerji bazarında təklif risklərinin hələ də güclü olduğunu göstərir.
Hazırkı qiymət dinamikasını yalnız adi bazar dalğalanması kimi qiymətləndirmək çətindir. ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyasının sentyabr proqnozuna görə, avqustda “Brent”in orta qiyməti 91 dollar/barel olub və bu, iyul ayı ilə müqayisədə 7 dollar artım deməkdir. EIA qlobal neft ehtiyatlarının 2026-cı ilin əvvəlindən etibarən təxminən 400 milyon barel azaldığını bildirir. Bu amil bazarda qiymətlərin aşağı düşməsini məhdudlaşdıran əsas faktorlardan biridir.
Bazarın əsas problemi isə hazırda tələbdən çox təklif və logistika tərəfdəki qeyri-müəyyənliklə bağlıdır. Yaxın Şərqdə enerji infrastrukturuna və neft daşımalarına yönələn risklər ixrac marşrutlarının təhlükəsizliyini gündəmə gətirib. Reuters-in son məlumatlarına görə, Səudiyyə Ərəbistanının alternativ marşrutlardan istifadə etməsi bazara müəyyən rahatlıq versə də, Hörmüz boğazı və digər strateji keçidlərdə daşımaların normal səviyyədən aşağı qalması riskləri tam aradan qaldırmır.
Bu şəraitdə neftin 100 dollardan yuxarı qiymət intervalında qalması istehsalçı ölkələr üçün əlavə gəlir imkanları yaradır, lakin istehlakçı ölkələr baxımından mənzərə fərqlidir. Enerji xərclərinin artması nəqliyyat və istehsal maya dəyərinə keçərək inflyasiya təzyiqini gücləndirə bilər. Bu isə xüsusilə faiz dərəcələri ilə bağlı qərarlar verən mərkəzi bankların qarşısında daha mürəkkəb seçim yaradır. Yəni neftin bahalaşması yalnız enerji bazarının deyil, həm də qlobal pul siyasətinin vacib göstəricilərindən birinə çevrilir.
Azərbaycan üçün isə yüksək neft qiymətinin təsiri birbaşa ixrac gəlirləri və dövlət maliyyəsi kanalı ilə hiss olunur. Dövlət Neft Fondunun məlumatına əsasən, 2026-cı ilin ilk yarısında fondun neft-qaz sazişləri üzrə gəlirləri 4,95 milyard manat, karbohidrogen satışından daxilolmaları isə 4,95 milyard manata yaxın olub. Eyni dövrdə dövlət büdcəsinə 6,42 milyard manat transfert həyata keçirilib. Bu rəqəmlər neft qiymətinin ölkənin maliyyə imkanları üçün nə qədər mühüm olduğunu göstərir.
Lakin burada mühüm məqam var: neftin qiymətinin 108 dollar ətrafında olması avtomatik olaraq Azərbaycanın gəlirlərinin eyni nisbətdə artacağı anlamına gəlmir. Faktiki gəlirə hasilat həcmi, satış şərtləri, ixrac marşrutları, neftin keyfiyyətinə görə qiymət fərqi və mənfəət neftinin bölgüsü kimi amillər də təsir edir. Buna görə qiymət artımının büdcə və Dövlət Neft Fondu üçün real nəticəsini yalnız birja kotirovkasına baxaraq hesablamaq düzgün olmaz.
Digər tərəfdən, hazırkı yüksək qiymətlərin davamlılığı da əsas suallardan biridir. EIA sentyabr proqnozunda Yaxın Şərqdən neft axınlarının tədricən bərpa olunacağını, lakin məhdudiyyətlərin ilin sonuna qədər davam edə biləcəyini bildirir. Agentlik 2026-cı ilin ikinci yarısında “Brent”in orta qiymətini təxminən 90 dollar/barel səviyyəsində proqnozlaşdırır. Bu isə hazırkı 107-108 dollarlıq qiymətlərin əhəmiyyətli hissəsinin geosiyasi risklərdən qaynaqlandığını və vəziyyət sabitləşdikcə qiymətin aşağı istiqamətdə hərəkət edə biləcəyini göstərir.
Azərbaycan baxımından belə bir mühitin əsas iqtisadi əhəmiyyəti əlavə neft gəlirlərindən daha çox həmin gəlirlərin necə idarə olunmasındadır. Yüksək qiymət dövründə fiskal imkanların genişlənməsi iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorunun inkişafına, infrastrukturun maliyyələşdirilməsinə və ehtiyatların artırılmasına yönəldildikdə uzunmüddətli dayanıqlıq güclənir. Əksinə, qiymətlərin müvəqqəti yüksəlişini daimi gəlir mənbəyi kimi qəbul etmək gələcəkdə neft bazarında korreksiya baş verdikdə fiskal təzyiqi artıra bilər.
Ona görə də 107-108 dollar diapazonu Azərbaycan üçün yalnız əlverişli qiymət göstəricisi deyil, həm də enerji gəlirlərinin daha səmərəli istifadəsi baxımından yeni imkan pəncərəsidir. Qlobal bazarda əsas risklərin geosiyasi xarakter daşıdığı bir vaxtda qiymətin istiqaməti dəyişkən olaraq qalacaq. Azərbaycan üçün isə əsas məsələ yüksək neft qiymətindən yaranan əlavə maliyyə imkanlarının uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlığa çevrilməsidir.
Nuray,
AzNews.az
.jpg)
.jpg)
.jpg)
