- İşin içi
- 13:00
- 520
Kənd təsərrüfatına 1,38 milyard manat: əsas hədəf nədir? - ŞƏRH
2027-ci ildə Azərbaycanda kənd təsərrüfatına ayrılan xərclərin 1 milyard 379,5 milyon manata çatdırılması nəzərdə tutulur. Bu, 2026-cı ilin təsdiq olunmuş proqnozu ilə müqayisədə 12,5 faiz artım deməkdir. Növbəti ilin dövlət büdcəsinin xərcləri 42,4 milyard manat, gəlirləri isə 39,234 milyard manat səviyyəsində proqnozlaşdırılır. Beləliklə, kənd təsərrüfatına nəzərdə tutulan vəsait dövlət büdcəsi xərclərinin təxminən 3,3 faizinə bərabər olacaq.
Ayrılan vəsaitin artımı aqrar sektorun Azərbaycan iqtisadiyyatındakı çoxşaxəli rolunun fonunda xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 2025-ci ilin nəticələrinə görə kənd təsərrüfatının ölkənin ümumi daxili məhsulunda payı 5,9 faiz, qeyri-neft ÜDM-də payı isə 8,3 faiz təşkil edib. Həmin il kənd təsərrüfatı məhsullarının ümumi dəyəri 14,19 milyard manat olub. Bu rəqəmlər göstərir ki, aqrar sektorun iqtisadi çəkisi yalnız istehsal göstəriciləri ilə məhdudlaşmır; onun ərzaq təminatı, regionlarda məşğulluq və qeyri-neft iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi baxımından da əhəmiyyəti var.
2027-ci il üçün xərclərin 12,5 faiz artırılması bu baxımdan sadəcə maliyyələşmənin nominal genişlənməsi kimi deyil, aqrar siyasətin yeni mərhələsində məhsuldarlıq və dayanıqlılıq məsələlərinin daha çox ön plana çıxması kontekstində qiymətləndirilə bilər. Azərbaycan artıq 2026–2030-cu illər üçün kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura məhsullarının istehsalı və emalı sahələrinin inkişafına dair Dövlət Proqramını qəbul edib. Proqramın qüvvədə olduğu dövr ərzində dövlət dəstəyi mexanizmlərinin, istehsal və emal zəncirinin, eləcə də aqrar sahədə innovasiyaların inkişafı xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Aqrar xərclərin effektivliyini müəyyən edən əsas amillərdən biri isə su və torpaq resurslarının idarə olunmasıdır. Azərbaycan kənd təsərrüfatında su təminatı iqlim dəyişiklikləri fonunda getdikcə daha strateji məsələ kimi çıxış edir. Kənd təsərrüfatı üzrə rəsmi açıqlamalara görə, ölkənin torpaq fondunun 55 faizindən və istehlak olunan suyun 70 faizindən çoxu bu sahədə istifadə olunur. Buna görə də gələcəkdə istehsal artımının yalnız əkin sahələrinin və istifadə olunan resursların genişləndirilməsi hesabına deyil, vahid sahədən daha yüksək məhsuldarlıq və su səmərəliliyi hesabına əldə olunması iqtisadi baxımdan daha böyük əhəmiyyət daşıyır.
Bu yanaşma qlobal kənd təsərrüfatı tendensiyaları ilə də üst-üstə düşür. FAO-nun torpaq və su resurslarına dair 2025-ci il hesabatında iqlim dəyişiklikləri, su qıtlığı və torpaqların deqradasiyası ərzaq istehsalının qarşısındakı əsas struktur problemlər sırasında göstərilir. Təşkilatın yanaşmasına görə, gələcəkdə daha çox ərzaq istehsal etmək üçün mövcud torpaq və su resurslarından daha məhsuldar və dayanıqlı istifadə əsas şərtlərdən biridir.
Azərbaycan üçün bu məsələ xüsusilə aktualdır. Aqrar istehsalın artması ilə yanaşı, suvarma sistemlərinin səmərəliliyinin yüksəldilməsi, müasir aqrotexnologiyaların tətbiqi, məhsuldarlığın artırılması və iqlim risklərinə uyğunlaşma kənd təsərrüfatının uzunmüddətli rəqabət qabiliyyətinə birbaşa təsir göstərir. FAO-nun Azərbaycandakı layihələri arasında da iqlimə davamlı kənd təsərrüfatı təcrübələrinin tətbiqi, ərzaq itkilərinin və tullantıların azaldılması, torpaq deqradasiyasının qarşısının alınması kimi istiqamətlər yer alır.
Digər mühüm istiqamət isə istehsaldan emala keçidin sürətləndirilməsidir. Kənd təsərrüfatında yüksək əlavə dəyər yalnız xammalın istehsalı ilə deyil, onun çeşidlənməsi, qablaşdırılması, emalı və ixrac bazarlarına uyğunlaşdırılması ilə formalaşır. Bu səbəbdən dövlət büdcəsindən aqrar sahəyə yönəldilən vəsaitlərin istehsal zəncirinin müxtəlif mərhələlərində məhsuldarlığı artıran mexanizmlərlə əlaqələndirilməsi sektorun iqtisadi gəlirliyini yüksəldə bilər. Xüsusilə aqroparkların və emal müəssisələrinin inkişafı regionlarda kənd təsərrüfatının sənaye və logistika zənciri ilə inteqrasiyasını gücləndirir.
Burada ixrac potensialı da ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracında əsasən meyvə-tərəvəz, bitkiçilik və bəzi emal məhsulları ilə təmsil olunur. İstehsal həcminin artması ilə yanaşı, xarici bazarlarda rəqabət üçün məhsulun keyfiyyəti, saxlanma müddəti, qablaşdırılması və beynəlxalq standartlara uyğunluğu mühüm rol oynayır. Buna görə aqrar maliyyələşmənin nəticəsi yalnız tonla ölçülən istehsal artımı deyil, həm də bir hektardan əldə edilən gəlirin, emal səviyyəsinin və ixrac olunan məhsulun əlavə dəyərinin yüksəlməsi ilə qiymətləndirilə bilər.
2027-ci ildə kənd təsərrüfatına ayrılan vəsaitin 12,5 faiz artırılması həm də dövlət büdcəsinin ümumi xərclərinin 42,4 milyard manat təşkil edəcəyi şəraitdə baş verir. Bu, aqrar sektorun iqtisadi fəaliyyət xərcləri daxilində nəzərəçarpan istiqamətlərdən biri olaraq qalacağını göstərir. Əsas məsələ həmin maliyyənin məhsuldarlığı artıran, su və torpaq resurslarına qənaət edən, emal imkanlarını genişləndirən və fermerlərin bazara çıxışını asanlaşdıran layihələrə çevrilməsidir.
Beləliklə, 1 milyard 379,5 milyon manatlıq aqrar xərclər qarşıdakı dövrdə kənd təsərrüfatının yalnız istehsal həcmini deyil, onun iqtisadi strukturunu da inkişaf etdirmək üçün imkan yaradır. Qlobal ərzaq bazarlarında iqlim və resurs risklərinin gücləndiyi bir vaxtda Azərbaycanın əsas hədəfi daha çox resurs sərf etməklə daha çox məhsul istehsal etməkdən çox, mövcud resurslardan daha səmərəli istifadə etməklə daha yüksək məhsuldarlıq və əlavə dəyər yaratmaq istiqamətində formalaşır. Bu yanaşma aqrar sektorun ərzaq təhlükəsizliyindəki rolunu möhkəmləndirməklə yanaşı, qeyri-neft iqtisadiyyatının inkişafına və regionların iqtisadi fəallığına da əlavə imkanlar yarada bilər.
Nuray,
AzNews.az
