- İşin içi
- 14:40
- 380
Qiymətli metallar bazarında yeni standart nəyi dəyişəcək? - ŞƏRH
Qiymətli metallar bazarında yeni standartın hazırlanması yalnız texniki tələblərin yenilənməsi deyil, həm də istehlakçı etimadının və zərgərlik bazarında şəffaflığın gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. AZSTAND yanında “Qiymətli metallar və qiymətli daşlar” üzrə Texniki Komitənin müzakirə etdiyi layihə zərgərlik məmulatlarının əyarının müəyyənləşdirilməsi, markalanması və dövlət əyar damğası ilə damğalanmasına vahid yanaşma formalaşdırmağı nəzərdə tutur. Bu istiqamət son illərdə Azərbaycanda zərgərlik sahəsinin standartlaşdırılmasının mərhələli şəkildə genişləndirilməsi ilə də uyğunlaşır.
Əyar damğası zərgərlik məhsulunun qiymətinin formalaşmasında əsas göstəricilərdən biridir. Məsələn, qızıl məmulatının üzərindəki əyar həmin məhsulun tərkibində qiymətli metalın payını müəyyənləşdirir və alıcının ödədiyi məbləği məhsulun real metal tərkibi ilə müqayisə etməsinə imkan verir. Mövcud qanunvericilikdə də Azərbaycanda istehsal edilən və satış üçün ölkəyə gətirilən qiymətli metallardan hazırlanmış zərgərlik məmulatlarının dövlət əyar damğası ilə damğalanması nəzərdə tutulur. Hazırkı əyarlama və damğalama qaydaları isə 2008-ci ildə təsdiq edilib.
Yeni standartın əhəmiyyəti məhz burada ortaya çıxır. Qiymətli metal bazarında məhsulun fiziki görünüşü ilə onun faktiki tərkibi arasında fərqin istehlakçı tərəfindən müstəqil şəkildə müəyyən edilməsi çətindir. Bu səbəbdən ölçmə, analiz və markalanma prosedurlarının eyni texniki tələblər əsasında aparılması bazarda informasiya asimmetriyasını azaltmağa kömək edə bilər. Alıcı üçün damğa sadəcə məhsul üzərindəki işarə deyil, onun hansı metalın hansı əyarda olduğunu müəyyənləşdirməyə imkan verən etibarlılıq göstəricisidir.
Azərbaycanın son dövrdə qəbul etdiyi standartlar da bu sahədə daha dəqiq analiz və beynəlxalq uyğunlaşma xəttinin formalaşdığını göstərir. 2025-ci ildə qiymətli daşlar üzrə vahid terminologiyanı müəyyən edən AZS 979:2025 və yüksək saflıqlı gümüşün tərkibinin ICP-OES üsulu ilə müəyyənləşdirilməsini nəzərdə tutan AZS ISO 15096:2025 standartları qəbul edilib. 2026-cı ildə isə zərgərlik məmulatlarından nikelin ayrılmasının müəyyən edilməsi üçün Avropa standartına əsaslanan AZS EN 12472:2026 tətbiq olunub.
Bu ardıcıllıq təsadüfi görünmür. Standartlaşdırmanın əsas məqsədlərindən biri məhsulun keyfiyyət və təhlükəsizlik göstəricilərinin ölçülə bilən meyarlarla müəyyən edilməsidir. AZSTAND-ın 2026–2028-ci illər üzrə milli standartlaşdırma proqramında ümumilikdə 3 922 normativ sənədin beynəlxalq standartlarla harmonizasiya əsasında hazırlanması nəzərdə tutulur və zərgərlik məmulatları da proqramın əhatə etdiyi sahələr sırasındadır. 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında isə 446 yeni dövlət standartının qəbul edildiyi açıqlanıb.
Yeni damğalanma standartının biznes üçün də praktiki nəticələri ola bilər. Vahid texniki tələblər istehsalçıların və idxalçıların məhsullarını bazara çıxararkən hansı meyarlara uyğunlaşmalı olduqlarını daha aydın müəyyənləşdirə bilər. Eyni zamanda laboratoriya analizlərinin və markalanmanın beynəlxalq yanaşmalara yaxınlaşdırılması yerli zərgərlik məhsullarının xarici bazarlara çıxışında texniki uyğunluq baxımından əlavə imkan yarada bilər. Xüsusilə gümüş, platin və qiymətli daşlarla bağlı yeni standartların paralel hazırlanması sektorun yalnız qızıl məmulatları ilə məhdudlaşmayan daha geniş normativ çərçivəyə keçirildiyini göstərir.
İstehlak bazarı baxımından isə əsas nəticə etimadın möhkəmləndirilməsi ola bilər. Qiymətli metalların dünya bazarlarında yüksək dəyərə malik olması bu məhsullar üzrə keyfiyyət göstəricilərinin dəqiq müəyyənləşdirilməsini daha vacib edir. Standartın hazırlanması ilə yanaşı, onun tətbiqi zamanı analiz metodlarının dəqiqliyi, damğanın saxtalaşdırılmadan qorunması, nəzarət mexanizmlərinin səmərəliliyi və istehlakçının damğaların mənasını asan başa düşməsi də önəm daşıyacaq. Yəni yeni sənədin iqtisadi effekti yalnız kağız üzərində vahid norma yaradılması ilə deyil, həmin normanın bazarın bütün iştirakçıları üçün şəffaf və praktik şəkildə tətbiqindən asılı olacaq.
Nəticə etibarilə, zərgərlik məmulatlarının damğalanması üzrə yeni dövlət standartı Azərbaycanda qiymətli metallar bazarının daha dəqiq ölçmə və keyfiyyət nəzarəti mexanizmlərinə keçidinin növbəti mərhələsi kimi qiymətləndirilə bilər. Əyarın müəyyənləşdirilməsi və markalanmanın vahidləşdirilməsi istehlakçı ilə satıcı arasındakı etimadı gücləndirməklə yanaşı, yerli istehsalın keyfiyyət göstəricilərinin beynəlxalq tələblərlə uyğunlaşdırılmasına da xidmət edə bilər.
Nuray,
AzNews.az
