Şəxsi vaxt niyə maddi gəlirdən daha dəyərli görünür? - ARAŞDIRMA

Şəxsi vaxtın maddi gəlirdən daha dəyərli qəbul olunması son illərdə həm fərdi həyat tərzində, həm də qlobal iqtisadi davranışlarda açıq şəkildə hiss olunan dəyişiklikdir. Rəqəmsallaşma, iş modellərinin çevikləşməsi və psixoloji rifah anlayışının ön plana çıxması bu mövzunu təkcə şəxsi seçim deyil, sosial-iqtisadi tendensiya səviyyəsinə yüksəldib. Məsələ artıq “daha çox qazanmaq” deyil, “necə yaşamaq” sualı ətrafında formalaşır.

İqtisadi nəzəriyyədə vaxt bərpa olunmayan resurs kimi qəbul edilir. Pul itirilə, yenidən qazanıla bilər, lakin vaxtın geri qaytarılması mümkün deyil. Məhz bu səbəbdən fərdlər müəyyən gəlir səviyyəsinə çatdıqdan sonra əlavə qazancın yaratdığı faydanı, itirilən şəxsi vaxtla müqayisə etməyə başlayır. Davranış iqtisadiyyatı üzrə aparılan qlobal tədqiqatlar göstərir ki, gəlir artımı müəyyən həddən sonra həyat məmnuniyyətinə əvvəlki qədər təsir etmir, halbuki asudə vaxtın artması subyektiv xoşbəxtlik göstəricilərini daha stabil şəkildə yüksəldir.

Qlobal əmək bazarında müşahidə olunan dəyişikliklər bu yanaşmanı daha da gücləndirib. Uzaqdan iş, hibrid modellər və frilans məşğulluğun artması insanlara vaxt üzərində daha çox nəzarət imkanı yaradıb. OECD və Dünya Bankının hesabatlarında qeyd olunur ki, çevik iş qrafiki olan əməkdaşlar arasında işdən məmnunluq səviyyəsi daha yüksəkdir və bu qrupda “yanma sindromu” riski aşağı düşür. Bu isə vaxtın maddi gəlirdən üstün tutulmasının yalnız emosional deyil, rasional qərar olduğunu göstərir.

Psixoloji aspekt də bu mövzuda mühüm rol oynayır. Şəxsi vaxt insanın ailə, sağlamlıq, özünüinkişaf və sosial əlaqələrə ayıra bildiyi sahəni müəyyən edir. Maddi gəlir bu ehtiyacları dolayısı ilə təmin etsə də, vaxt çatışmazlığı onların keyfiyyətini aşağı sala bilər. Harvard Universitetinin uzunmüddətli sosial araşdırmaları göstərir ki, həyat boyu davamlı xoşbəxtliyin əsas amili gəlirin səviyyəsi deyil, keyfiyyətli münasibətlər və balanslı həyat tərzidir. Bu balansın qurulmasında isə əsas rol məhz şəxsi vaxta məxsusdur.

Müasir iqtisadi şəraitdə alternativ dəyər anlayışı daha qabarıq görünür. Bir saatlıq əlavə işin gətirdiyi gəlir, həmin vaxtın istirahətə, ailəyə və ya sağlamlığa ayrılması ilə müqayisə edilir. İnsanlar getdikcə daha çox anlayırlar ki, yüksək gəlirli, lakin vaxtsız həyat uzunmüddətli perspektivdə həm fiziki, həm də psixoloji xərclər yaradır. Bu xərclər isə sonradan maddi gəlirlə kompensasiya olunmur.

Rəqəmsal iqtisadiyyat dövründə şəxsi vaxtın dəyəri yeni biznes modellərinin formalaşmasına da təsir göstərir. Zaman qənaəti yaradan xidmətlər, avtomatlaşdırma həlləri və abunə əsaslı modellər məhz insanların vaxtı pulla dəyişməyə hazır olduqlarını sübut edir. Bu tendensiya göstərir ki, bazar özü də vaxtı əsas dəyər ölçüsünə çevirir və maddi gəlir artıq məqsəd deyil, alət rolunu oynayır.

Şəxsi vaxtın maddi gəlirdən daha dəyərli görünməsi emosional seçim deyil, müasir iqtisadi, psixoloji və sosial reallıqların məntiqi nəticəsidir. Pul həyatın keyfiyyətini artırmaq üçün vasitədir, vaxt isə həmin keyfiyyəti yaşamaq üçün yeganə şərtdir. Qlobal tendensiyalar göstərir ki, gələcək dövrdə uğur anlayışı daha çox gəlirin həcmi ilə deyil, vaxt üzərində qurulan balansla ölçüləcək.

AzNews.az