Qeyri-formal təhsil əmək bazarında məhsuldarlığı necə dəyişir? - ARAŞDIRMA

Əmək bazarında sürətli dəyişikliklər və texnoloji transformasiya fonunda qeyri-formal təhsil anlayışı son illər daha çox ön plana çıxır. Sertifikat proqramları, qısa müddətli kurslar, onlayn platformalar və praktiki təlimlər vasitəsilə əldə edilən biliklər artıq klassik diplomla yanaşı qiymətləndirilir. Bu kontekstdə əsas sual ondan ibarətdir ki, qeyri-formal təhsil həqiqətən əmək məhsuldarlığını artırırmı, yoxsa bu təsir daha çox subyektiv gözləntilərlə izah olunur.

Mövcud beynəlxalq tədqiqatlar göstərir ki, qeyri-formal təhsil əmək məhsuldarlığına əsasən biliklərin tətbiq sürəti və çevikliyi üzərindən təsir edir. Dünya Bankının və OECD-nin əmək bazarı üzrə hesabatlarında qeyd olunur ki, işçilərin yeni bacarıqları daha qısa zaman ərzində mənimsəməsi məhsuldarlığın artım tempini yüksəldir. Xüsusilə rəqəmsal bacarıqlar, layihə idarəçiliyi və analitik düşüncə kimi sahələrdə qısa təlimlər iş prosesində dərhal nəticə verir və bu, məhsuldarlıq göstəricilərində ölçülə bilən dəyişikliklər yaradır.

Qeyri-formal təhsilin üstünlüklərindən biri onun əmək bazarının real tələblərinə daha tez uyğunlaşmasıdır. Formal təhsil sistemləri adətən uzunmüddətli proqramlar üzərində qurulduğundan, bazardakı dəyişikliklərə dərhal reaksiya verə bilmir. Halbuki qeyri-formal təhsil yeni texnologiya və metodların tətbiqinə operativ cavab verir. Bu isə işçi qüvvəsinin biliklərini aktual saxlayır və eyni resursla daha yüksək nəticə əldə olunmasına şərait yaradır.

Bununla yanaşı, qeyri-formal təhsilin məhsuldarlığa təsiri sahədən və tətbiq səviyyəsindən asılı olaraq fərqlənir. İstehsal və xidmət sektorlarında praktiki bacarıqlar ön planda olduğu üçün qısa təlimlərin təsiri daha aydın müşahidə olunur. Əvəzində, yüksək tənzimlənən və nəzəri biliklərə əsaslanan sahələrdə qeyri-formal təhsil formal hazırlığı tam əvəz etmir, onu tamamlayıcı rol oynayır. Bu fərq məhsuldarlıq artımının davamlı olub-olmamasını müəyyən edən əsas amillərdən biridir.

Psixoloji və motivasiya aspekti də bu prosesdə mühüm rol oynayır. Qeyri-formal təhsilə cəlb olunan işçilər adətən özünüinkişafa daha açıq olur və bu, işə münasibətdə müsbət davranış yaradır. Tədqiqatlar göstərir ki, yeni bacarıqlar qazanan əməkdaşların işə bağlılığı artır, bu isə dolayı yolla məhsuldarlıq göstəricilərinə təsir edir. Lakin bu təsirin davamlı olması üçün əldə edilən biliklərin real iş mühitində tətbiqi vacib şərt kimi çıxış edir.

Qlobal tendensiyalar göstərir ki, inkişaf etmiş iqtisadiyyatlarda qeyri-formal təhsil əmək məhsuldarlığının artımını sürətləndirən tamamlayıcı mexanizm kimi qəbul edilir. Avropa İttifaqı ölkələrində ömürboyu öyrənmə strategiyaları çərçivəsində qısa təlim proqramları məhz məhsuldarlıq və rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına xidmət edir. Bu yanaşma göstərir ki, qeyri-formal təhsil təkbaşına deyil, institusional əmək bazarı siyasətləri ilə uzlaşdıqda daha effektiv nəticə verir.

Ümumilikdə, mövcud faktlar qeyri-formal təhsilin əmək məhsuldarlığını artırmaq potensialına malik olduğunu təsdiqləyir. Bu təsir biliklərin praktikliyi, tətbiq sürəti və iş mühitinə uyğunluğu ilə birbaşa bağlıdır. Lakin uzunmüddətli və davamlı məhsuldarlıq artımı üçün qeyri-formal təhsil formal bilik bazası və institusional dəstək mexanizmləri ilə balanslı şəkildə birləşdirilməlidir. Mövcud tendensiyalar göstərir ki, gələcəkdə əmək məhsuldarlığının yüksəldilməsi məhz bu sinerji üzərində qurulacaq.

Aznews.az