İstehlak kreditlərində bahalaşma: Azərbaycanda faiz artımları nəyi dəyişir? - ŞƏRH

2025-ci ilin sonuna Azərbaycan bank sektorunda istehlak kreditləri üzrə faiz dərəcələrinin artımı rəsmiləşib. Azərbaycan Mərkəzi Bankının açıqladığı məlumatlara əsasən, avtomobil kreditləri üzrə orta illik faiz dərəcəsi 13 faizə yüksəlib ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 3 faiz bəndi artım deməkdir. Paralel olaraq mənzil təmiri, məişət avadanlıqları və digər istehlak kreditləri üzrə də bahalaşma qeydə alınıb. Statistik göstəricilər kredit bazarında qiymətlərin ümumi yüksəliş trendini açıq şəkildə ortaya qoyur.

Qlobal kontekstdə istehlak kreditləri üzrə faiz artımları əsasən pul siyasətinin sərtləşməsi, inflyasiya təzyiqləri və bankların risk iştahının azalması ilə izah olunur. Beynəlxalq Valyuta Fondunun 2024 və 2025-ci illər üzrə hesabatlarında qeyd olunur ki, bir çox inkişaf etməkdə olan ölkələrdə banklar artan kredit risklərini kompensasiya etmək üçün faiz dərəcələrini yüksəldir. Azərbaycanda da oxşar proseslərin baş verdiyi müşahidə olunur. Avtomobil kreditləri üzrə faizlərin artması həm idxal avtomobillərinin qiymət yüksəlişi, həm də kredit portfelində gecikmələrin artması ehtimalı ilə əlaqələndirilir.

Mənzil təmiri üçün ayrılan istehlak kreditləri üzrə orta faiz dərəcəsinin 18 faizə çatması tikinti materialları bazarındakı qiymət artımları və fərdi istehlakçıların borclanma risklərinin yüksəlməsi fonunda formalaşır. Qlobal statistikaya görə, ev təmiri və renovasiya kreditləri adətən klassik istehlak kreditlərindən daha uzunmüddətli olduğuna görə banklar bu məhsullarda risk əlavəsini daha yüksək saxlayır. Azərbaycanda son iki ildə tikinti sektorunda xərclərin artması kreditlərin geri qaytarılma müddətinə təsir göstərdiyi üçün faizlərə də təzyiq yaradır.

Ən yüksək faiz dərəcələri məişət avadanlıqlarının alınması və kredit kartları vasitəsilə verilən istehlak kreditlərində qalmaqdadır. Məişət avadanlıqları kreditləri üzrə orta faiz dərəcəsinin 26 faizə yüksəlməsi bu kreditlərin təminatsız olması və qısa müddətli istehlaka yönəlməsi ilə izah edilir. Kredit kartları üzrə faizlərin dəyişməməsi isə bankların bu alətdə artıq maksimum risk qiymətini formalaşdırdığını göstərir. Qlobal bank təcrübəsində kredit kartları ən riskli istehlak kreditləri hesab olunur və bir çox ölkələrdə bu məhsullar üzrə illik faizlər 25 faizdən yuxarıdır.

Digər istehlak kreditləri üzrə orta faiz dərəcəsinin 22 faizə çatması kredit bazarında ümumi bahalaşma dalğasının sistemli xarakter aldığını göstərir. Bu proses təkcə monetar siyasət amilləri ilə deyil, eyni zamanda bankların kapital tələbləri, likvidlik xərcləri və problemli kreditlərin idarə olunması ilə birbaşa bağlıdır. Dünya Bankının məlumatlarına görə, istehlak kreditləri üzrə faiz artımı adətən əhalinin borclanma tempini yavaşlatsa da, bank sektorunun maliyyə dayanıqlığını gücləndirir.

Azərbaycanda istehlak kreditləri bazarı daha ehtiyatlı mərhələyə daxil olur. Faiz dərəcələrinin yüksəlməsi qısa müddətdə istehlak aktivliyini zəiflədə bilər, lakin uzunmüddətli baxımdan kredit portfelinin keyfiyyətinin qorunmasına və maliyyə sistemində risklərin balanslaşdırılmasına xidmət edir. Bu yanaşma beynəlxalq maliyyə institutlarının tövsiyələri ilə də uzlaşır və bank sektorunun dayanıqlı inkişaf xəttinə uyğun qiymətləndirilir.

AzNews.az