Tarixdə elə günlər var ki, onlar yalnız bir dövlətin yaranmasını deyil, bütöv bir xalqın taleyini dəyişir. Azərbaycan xalqı üçün 28 May 1918-ci il məhz belə tarixlərdən biridir. Bu gün yalnız siyasi müstəqilliyin elan edilməsi deyil, həm də milli kimliyin, dövlətçilik iradəsinin və azadlıq ideyasının rəsmi şəkildə dünyaya bəyan olunduğu gündür.

1918-ci ilin 28 mayında elan edilən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması müsəlman Şərqində ilk parlamentli demokratik respublika kimi tarixə düşdü.

Bu hadisə yalnız Azərbaycan üçün deyil, bütün region üçün yeni siyasi mərhələnin başlanğıcı hesab olunur.

XX əsrin əvvəlləri dünya tarixinin ən mürəkkəb dövrlərindən biri idi. Birinci Dünya Müharibəsi böyük imperiyaları zəiflətmiş, siyasi xəritələr dəyişməyə başlamışdı. Çar Rusiyasının dağılması isə Qafqaz regionunda yeni siyasi reallıq yaratmışdı. Məhz belə bir şəraitdə Azərbaycan ziyalıları və siyasi liderləri xalqın taleyini öz əlinə almağa qərar verdilər.

1918-ci il mayın 28-də Tiflisdə qəbul edilən İstiqlal Bəyannaməsi ilə Azərbaycanın müstəqilliyi elan olundu. Bu sənəd təkcə hüquqi akt deyildi. O, Azərbaycan xalqının öz dövlətini qurmaq iradəsinin siyasi manifesti idi.

Maraqlıdır ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti cəmi 23 ay yaşasa da, həyata keçirdiyi islahatlar və qəbul etdiyi qərarlar baxımından bir çox dövlət üçün nümunə sayılır. Cümhuriyyət rəhbərliyi çox qısa müddətdə parlament yaratdı, dövlət institutlarını formalaşdırdı, milli ordu qurdu və beynəlxalq münasibətlər sistemində Azərbaycanın yerini müəyyən etməyə çalışdı.

Həmin dövr üçün ən diqqətçəkən addımlardan biri parlamentli idarəetmə modelinin seçilməsi idi. Azərbaycan parlamentində müxtəlif millətlərin və siyasi qrupların təmsil olunması Cümhuriyyətin demokratik xarakterini göstərirdi. O dövrdə qadınlara seçki hüququnun verilməsi isə xüsusilə tarixi əhəmiyyət daşıyırdı.

Bir çox Avropa ölkəsində qadınların hələ seçki hüququ əldə etmədiyi bir vaxtda Azərbaycanın bu addımı atması region üçün olduqca irəli düşüncə nümunəsi hesab olunurdu.

Cümhuriyyət dövründə təhsil və maarifçilik məsələlərinə də xüsusi diqqət ayrılırdı. Milli məktəblərin yaradılması, gənclərin xaricdə təhsil alması üçün proqramların hazırlanması və milli mətbuatın inkişafı dövlət quruculuğunun əsas istiqamətlərindən biri idi.

1919-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin yaradılması isə Cümhuriyyətin elm və təhsilə verdiyi önəmin ən böyük simvollarından biri hesab olunur.

Lakin bütün bu uğurlara baxmayaraq, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti olduqca ağır geosiyasi şəraitdə fəaliyyət göstərirdi. Regionda davam edən qarşıdurmalar, iqtisadi çətinliklər və xarici təzyiqlər yeni qurulan dövlətin vəziyyətini mürəkkəbləşdirirdi.

1920-ci ilin aprelində bolşevik ordusunun Azərbaycana daxil olması ilə Cümhuriyyət süqut etdi və ölkədə sovet hakimiyyəti quruldu. Bununla da Azərbaycanın ilk müstəqil respublika dövrü başa çatdı.

Lakin 28 May ideyası tarixdən silinmədi.

Sovet dövründə belə Azərbaycan ziyalıları və milli düşüncəyə sahib insanlar Cümhuriyyət irsini qorumağa çalışırdı. Çünki 1918-ci ildə qurulan dövlət Azərbaycan xalqının müstəqil yaşamaq iradəsinin simvoluna çevrilmişdi.

1991-ci ildə Azərbaycan yenidən müstəqillik qazandıqdan sonra isə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin siyasi və mənəvi mirası yeni dövlətçilik modelinin əsas sütunlarından biri kimi qəbul edildi.

Bu gün 28 May yalnız tarixi hadisənin ildönümü deyil. Bu tarix Azərbaycan dövlətçiliyinin ideoloji əsasını təşkil edən günlərdən biridir. Çünki həmin gün ilk dəfə olaraq Azərbaycan xalqı öz siyasi iradəsini müstəqil dövlət formasında dünyaya təqdim etdi.

Müasir dövrdə 28 Mayın əhəmiyyəti daha geniş mənada qiymətləndirilir. Qlobal siyasətdə mürəkkəb proseslərin yaşandığı, regionlarda yeni geosiyasi dəyişikliklərin baş verdiyi bir dövrdə dövlətçilik anlayışı daha strateji məna daşıyır.

Azərbaycanın son illərdə beynəlxalq arenada artan rolu, regional layihələrdə iştirakı və siyasi müstəqilliyini qorumaq istiqamətində atdığı addımlar müəyyən mənada 1918-ci ildə qoyulan dövlətçilik təməllərinin davamı kimi də qiymətləndirilə bilər.

Tarix göstərir ki, xalqlar üçün ən böyük güc yalnız iqtisadi və hərbi potensial deyil. Ən böyük güc milli birlik, dövlətçilik düşüncəsi və azadlıq iradəsidir.

28 May məhz bu iradənin tarixə çevrildiyi gündür.

Aradan bir əsrdən çox vaxt keçsə də, 28 May hələ də Azərbaycan xalqı üçün sadəcə bayram deyil. Bu tarix dövlət olmaq haqqının, müstəqil yaşamaq iradəsinin və milli kimliyin ən güclü simvollarından biri olaraq qalır.

Mövsüm NOVRUZOĞLU,

AzNews.az