Turizmdə saydan keyfiyyətə keçid: Azərbaycanda gecələmə statistikası nəyi göstərir? - ŞƏRH

Ötən il turizm məqsədilə Azərbaycana səfər edən əcnəbilərin və vətəndaşlığı olmayan şəxslərin ölkə üzrə yerləşmə vasitələrində keçirdiyi gecələmələrin sayı 8 milyon 546 min nəfəri ötüb və bu göstərici əvvəlki illə müqayisədə cüzi də olsa artım nümayiş etdirib. Statistik mənzərə ilk baxışdan sabitlik təsiri bağışlasa da, gecələmə strukturunda və regional bölgüdə baş verən dəyişikliklər turizm bazarında daha dərin transformasiyaların getdiyini göstərir.

Qlobal turizm statistikası da oxşar tendensiyaları təsdiqləyir. Dünya Turizm Təşkilatının məlumatlarına görə, pandemiyadan sonrakı mərhələdə beynəlxalq turist axınları hələ də tam bərpa olunmasa da, səyahət formaları dəyişib. Klassik mehmanxana seqmenti artımını qorusa da, alternativ yerləşmə formaları, xüsusilə kirayə mənzillər daha sürətli dinamika nümayiş etdirir. Azərbaycanda kirayə götürülmüş mənzillərdə gecələmələrin 60 faizdən çox artması məhz bu qlobal davranış dəyişikliyinin yerli bazara əks olunması kimi qiymətləndirilə bilər. Turistlər daha çevik, fərdi və uzunmüddətli qalmağa imkan verən modellərə üstünlük verir ki, bu da paylaşım iqtisadiyyatının turizmdə rolunu gücləndirir.

Mehmanxana və mehmanxana tipli obyektlərdə gecələmələrin 1 faizdən bir qədər çox artması isə bazarın tam doymadığını, lakin əvvəlki illərdəki sürətli yüksəliş mərhələsindən daha stabil fazaya keçdiyini göstərir. Bu kontekstdə qohum və dost evlərində, eləcə də şəxsi mülkiyyətdə olan mənzillərdə gecələmələrin azalması diqqət çəkir. Beynəlxalq təcrübədə bu meyl, turizm xərclərinin daha şəffaf və rəsmi sektora yönəlməsi ilə izah olunur. Yəni turistlər qeyri-formal qalma modellərindən tədricən uzaqlaşaraq, hüquqi və xidmət keyfiyyəti baxımından daha təminatlı variantlara üstünlük verirlər.

Regional bölgü isə turizmin hələ də mərkəzləşmiş xarakter daşıdığını ortaya qoyur. Bakının ümumi gecələmələrin yarıdan çoxunu cəmləməsi paytaxtın nəqliyyat, xidmət və infrastruktur üstünlüklərini qoruduğunu göstərir. Qusar və Quba kimi şimal regionlarında fərqli dinamikanın müşahidə olunması isə mövsümi turizmin təsirini ön plana çıxarır. Qusarda artımın davam etməsi dağ və təbiət turizminə tələbatın yüksəldiyini göstərsə də, Qubada qeydə alınan azalma regiondaxili rəqabət və turist axınının alternativ istiqamətlərə yönəlməsi ilə əlaqələndirilə bilər.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında gecələmə göstəricilərinin hələ də məhdud qalması daha çox mərhələli bərpa prosesi ilə bağlıdır. Qlobal praktikada postmünaqişə bölgələrinin turizm xəritəsinə qayıdışı uzunmüddətli proses hesab olunur və ilkin mərhələdə əsasən işgüzar, rəsmi və xüsusi məqsədli səfərlər üstünlük təşkil edir. Bu baxımdan Laçında qeydə alınan ilk turist gecələmələri simvolik olsa da, gələcək mərhələlər üçün baza formalaşdıran göstərici kimi dəyərləndirilə bilər.

Ümumi turist axınının say baxımından bir qədər azalması fonunda gecələmələrin artması maraqlı iqtisadi siqnaldır. Bu, ölkəyə gələn turistlərin sayının deyil, qalma müddətinin və xərcləmə davranışının daha önəmli faktor kimi çıxış etdiyini göstərir. Beynəlxalq təcrübədə bu tendensiya daha yüksək əlavə dəyər yaradan turizm modeli ilə əlaqələndirilir. Yəni daha az sayda, lakin daha uzun müddət qalan və daha çox xərcləyən turistlər sektor üçün daha dayanıqlı gəlir mənbəyi hesab olunur.

Statistika göstərir ki, Azərbaycanda turizm bazarı kəmiyyət artımından çox keyfiyyət və struktur dəyişiklikləri mərhələsinə daxil olub. Yerləşmə formalarının diversifikasiyası, regional fərqlərin formalaşması və qalma müddətinin uzanması turizmin iqtisadi təsirinin daha balanslı və uzunmüddətli olmasına zəmin yaradır. Bu proseslərin davamlılığı isə infrastruktur, xidmət standartları və regional turizm məhsullarının inkişaf tempi ilə birbaşa bağlı olacaq.

AzNews.az