Azərbaycanda debet kartları ilə əməliyyatların artımı və nağdsız iqtisadiyyatın yeni mərhələsi - ŞƏRH

2025-ci ildə Azərbaycanda debet kartları ilə aparılan əməliyyatların həcminin 141 milyard 330 milyon manata çatması ölkədə nağdsız ödənişlərin strukturunda keyfiyyət dəyişikliklərinin dərinləşdiyini göstərir. Azərbaycan Mərkəzi Bankının məlumatlarına əsaslanan bu göstərici əvvəlki illə müqayisədə 20,4 faiz artım deməkdir və maliyyə dövriyyəsində kart əsaslı ödənişlərin rolunun sistemli şəkildə gücləndiyini təsdiqləyir. Xüsusilə əməliyyat həcminin böyük hissəsinin elektron ticarət kanalları üzərindən formalaşması istehlak davranışlarında və biznes modellərində baş verən transformasiyanın real nəticələrini əks etdirir.

Statistik bölgü debet kartlarının artıq təkcə gündəlik nağd çıxarış aləti kimi deyil, çoxkanallı ödəniş vasitəsi kimi istifadə edildiyini göstərir. 80,9 milyard manatlıq elektron ticarət əməliyyatları ümumi dövriyyənin yarıdan çoxunu təşkil edir ki, bu da Azərbaycanda onlayn xidmətlərə, rəqəmsal ticarət platformalarına və mobil bankçılığa inamın yüksəldiyini göstərən mühüm göstəricidir. Qlobal təcrübədə də oxşar tendensiya müşahidə olunur. Dünya Bankının son illər üzrə hesabatlarında qeyd olunur ki, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə debet kartları vasitəsilə elektron ödənişlərin payı illik orta hesabla 15-20 faiz artır və bu artım əsasən rəqəmsal xidmətlərin genişlənməsi ilə əlaqəlidir.

Bankomatlar vasitəsilə həyata keçirilən 44 milyard manatlıq əməliyyat həcmi isə nağd pulun iqtisadiyyatda hələ də mühüm yer tutduğunu göstərir. Bununla yanaşı, POS terminallar vasitəsilə aparılan 12,6 milyard manatlıq ödənişlər pərakəndə ticarətdə nağdsız hesablaşmaların sabit, lakin daha ehtiyatlı artım mərhələsində olduğunu göstərir. Müqayisəli yanaşmada, Avropa ölkələrində POS əməliyyatlarının payı daha yüksək olsa da, Azərbaycan üçün mövcud dinamika regional və institusional reallıqlarla uzlaşır. Xüsusilə kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərinin ödəniş infrastrukturlarına adaptasiyası bu göstəricinin gələcəkdə artım potensialını saxladığını göstərir.

Diqqətçəkən məqamlardan biri də ölkə xarici əməliyyatların həcminin 3,8 milyard manata çatmasıdır. Bu göstərici xarici onlayn platformalar, beynəlxalq xidmətlər və səyahətlə bağlı xərclərin artdığını göstərir. Qlobal iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşdiyi şəraitdə bu cür əməliyyatların artımı maliyyə axınlarının şəffaflaşmasına və rəsmi ödəniş kanallarının genişlənməsinə töhfə verir.

Debet kartlarının sayının 2026-cı ilin əvvəlinə 19 milyon 904 minə çatması isə maliyyə inklüzivliyi baxımından mühüm göstəricidir. Əhalinin sayına nisbətdə kart sayının yüksək olması kartların təkcə maaş və sosial ödəniş aləti kimi deyil, gündəlik maliyyə davranışının ayrılmaz hissəsi kimi formalaşdığını göstərir. Beynəlxalq müqayisələrdə bu səviyyə bir sıra Şərqi Avropa və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə müqayisə edilə bilən göstərici hesab olunur.

Ümumilikdə, debet kartları ilə əməliyyatların həcminin sürətli artımı Azərbaycanda nağdsız iqtisadiyyat modelinə keçidin tədrici, lakin ardıcıl xarakter daşıdığını göstərir. Bu proses maliyyə sektorunun rəqəmsallaşması, tənzimləyici çərçivənin təkmilləşdirilməsi və istifadəçi davranışlarının dəyişməsi ilə paralel inkişaf edir. Mövcud tendensiyalar göstərir ki, kart əsaslı ödənişlərin strukturunda elektron ticarətin və beynəlxalq əməliyyatların payının artması yaxın illərdə də maliyyə dövriyyəsinin əsas istiqamətlərindən biri olaraq qalacaq.

AzNews.az