Lizinq bazarının hüquqi çərçivəsi və real sektorun maliyyələşməsində yeni imkanlar - ŞƏRH

Azərbaycan Mərkəzi Bankının lizinq bazarının inkişafı məqsədilə yeni qanun layihəsi hazırlaması ölkədə maliyyə vasitəçiliyinin dərinləşdirilməsi istiqamətində atılan növbəti institusional addım kimi qiymətləndirilir. Söhbət lizinq fəaliyyətinin ayrıca və sistemli hüquqi çərçivə ilə tənzimlənməsindən, maliyyə icarəsinin kredit bazarına alternativ və tamamlayıcı mexanizm kimi gücləndirilməsindən gedir. Qanun layihəsi hazırda aidiyyəti dövlət qurumları ilə razılaşdırma mərhələsindədir və 2024–2026-cı illəri əhatə edən maliyyə sektorunun inkişaf strategiyasının prioritetlərinə uyğun formalaşdırılıb.

Qlobal praktikada lizinq real sektorun maliyyələşdirilməsində mühüm rol oynayır. Dünya Bankının və OECD-nin məlumatlarına əsasən, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə lizinq əməliyyatları ümumi investisiya maliyyələşməsinin orta hesabla 10–15 faizini təşkil edir. Xüsusilə kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri üçün lizinq bank kreditlərinə nisbətən daha çevik və əlçatan alət hesab olunur. Aktivin girov kimi təqdim edilməsi tələbi zəifləyir, avadanlıq birbaşa istehsal prosesinə cəlb olunur və nağd pul axınına təzyiq azalır. Azərbaycanda isə lizinq bazarı uzun müddət fragmentar hüquqi mühit və məhdud maliyyə resursları səbəbilə potensialına uyğun inkişaf etməyib.

AMB-nin təşəbbüsü bu struktur boşluqların aradan qaldırılmasına yönəlib. Yeni qanun layihəsi lizinq fəaliyyətinin hüquqi statusunu dəqiqləşdirməklə yanaşı, bank olmayan kredit təşkilatlarının və digər maliyyə institutlarının bu bazarda rolunu genişləndirməyi hədəfləyir. Bu yanaşma maliyyə sektorunda rəqabətin artmasına, məhsul çeşidinin genişlənməsinə və maliyyə resurslarının iqtisadiyyatın real sahələrinə daha effektiv yönəldilməsinə imkan yarada bilər. Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, lizinq bazarının normativ əsaslarla gücləndirilməsi sənaye, kənd təsərrüfatı, logistika və xidmət sektorlarında əsas fondların yenilənməsini sürətləndirir.

Strateji baxımdan diqqətçəkən məqam lizinq məhsullarının kredit aləti kimi Mülki Məcəllə və AMB-nin normativ tələbləri çərçivəsində formalaşdırılmasıdır. Bu, bir tərəfdən risklərin daha dəqiq qiymətləndirilməsinə, digər tərəfdən maliyyə sabitliyinin qorunmasına xidmət edir. Qlobal maliyyə böhranları dövründə lizinq bazarının zəif tənzimlənməsi bir sıra ölkələrdə aktiv keyfiyyətinin pisləşməsinə səbəb olub. Bu baxımdan, Azərbaycanın seçdiyi mərhələli və nəzarətli model beynəlxalq standartlarla uzlaşır.

Yeni hüquqi çərçivənin real sektora təsiri xüsusilə investisiya aktivliyinin stimullaşdırılması kontekstində əhəmiyyətlidir. Statistik müşahidələr göstərir ki, əsas kapitala yönələn investisiyalarda maliyyə əlçatanlığı əsas məhdudlaşdırıcı amillərdən biridir. Lizinq mexanizmlərinin genişlənməsi müəssisələrə texnoloji avadanlıqları birbaşa satın almadan, istehsal prosesinə cəlb etmək imkanı verir ki, bu da məhsuldarlığın və rəqabət qabiliyyətinin artmasına zəmin yaradır. Eyni zamanda, bu alət dövlətin prioritet hesab etdiyi qeyri neft sektorunun maliyyələşdirilməsində tamamlayıcı rol oynaya bilər.

Ümumilikdə, AMB-nin lizinq bazarı üzrə qanunvericilik təşəbbüsü maliyyə sektorunun institusional inkişafı ilə real iqtisadiyyat arasında əlaqələrin gücləndirilməsinə xidmət edir. Qlobal tendensiyalar fonunda bu addım maliyyə inklüzivliyinin artırılması, investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması və dayanıqlı iqtisadi artım üçün əlavə imkanlar yaradan struktur islahat kimi dəyərləndirilə bilər.

AzNews.az