Arpa idxalında azalma aqrar bazar üçün nə vəd edir? - ŞƏRH

Ötən ilin yanvar-noyabr aylarında Azərbaycanın arpa idxalında həm dəyər, həm də həcm baxımından azalma qeydə alınıb. Rəsmi statistikaya əsasən, bu dövrdə ölkəyə 7,23 milyon ABŞ dolları dəyərində 33 min 260 ton arpa idxal olunub ki, bu da əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə dəyər ifadəsində 15 faiz, fiziki həcmdə isə 28 faiz azalma deməkdir. Məlumatlar idxal strukturunda ölkələr üzrə pay bölgüsündə də diqqətçəkən dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir.

Rəqəmlərin təhlili göstərir ki, idxalın azalması təkcə tələbin zəifləməsi ilə deyil, eyni zamanda mənbələrin diversifikasiyası və regional bazarlarda qiymət dinamikası ilə əlaqəlidir. Qazaxıstandan idxal olunan arpanın həcmi və dəyəri iki dəfə artdığı halda, Rusiyadan idxal kəskin şəkildə azalıb. Bu dəyişikliklər qlobal taxıl bazarında son illər müşahidə edilən logistik marşrutların yenidən formalaşması, ixrac siyasətlərində tətbiq olunan kvotalar və regional qiymət fərqləri ilə izah olunur. Qazaxıstanın Mərkəzi Asiyada əsas taxıl ixracatçılarından biri kimi mövqeyini gücləndirməsi Azərbaycan üçün alternativ təchizat mənbələrinin önə çıxmasına şərait yaradıb.

Rusiyadan idxalın azalması isə daha çox bazar payının tədricən balanslaşdırılması tendensiyasını əks etdirir. 2024-cü ildə idxal edilən arpanın 74 faizinin Rusiyanın payına düşməsi əvvəlki illərdə yüksək asılılıq səviyyəsini göstərirdi. Son göstəricilər bu asılılığın yumşaldılmasına yönəlmiş təbii bazar reaksiyası kimi dəyərləndirilə bilər. Qlobal səviyyədə bir çox ölkələr strateji kənd təsərrüfatı məhsulları üzrə tədarük risklərini azaltmaq üçün idxal coğrafiyasını genişləndirməyə çalışır və Azərbaycanın mövcud göstəriciləri bu ümumi tendensiya ilə uyğunluq təşkil edir.

Avstriya və Türkiyədən idxal olunan arpanın həcmi nisbətən cüzi olsa da, bu istiqamətlər daha çox toxumluq və ixtisaslaşmış məhsul tələbatı ilə əlaqələndirilir. Xüsusilə Avstriyadan idxalın dəyər baxımından artması keyfiyyətli toxum materiallarına olan marağın artdığını göstərir. Bu, uzunmüddətli perspektivdə yerli məhsuldarlığın yüksəldilməsi və məhsul keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması baxımından mühüm siqnaldır.

Qlobal bazarlarda arpa əsasən yem sənayesi və pivə istehsalı üçün istifadə olunan strateji məhsul hesab olunur. FAO və OECD məlumatlarına görə, iqlim dəyişiklikləri və enerji qiymətlərindəki dalğalanmalar arpa istehsalının maya dəyərinə birbaşa təsir göstərir. Bu fonda idxal həcminin azalması daxili istehsal imkanlarının genişlənməsi, eyni zamanda tələbin daha rasional planlaşdırılması ilə də əlaqələndirilə bilər. Azərbaycanın aqrar sektorunda məhsuldarlığın mərhələli artımı və risklərin sığorta mexanizmləri ilə əhatə olunması idxala olan ehtiyacın strukturunu tədricən dəyişdirir.

Ümumilikdə mövcud göstəricilər arpa idxalında kəskin geriləmə deyil, daha çox balanslaşma mərhələsinin başladığını göstərir. Mənbələrin şaxələndirilməsi, qiymət risklərinin azaldılması və keyfiyyətli toxumluq məhsullara yönələn maraq orta və uzunmüddətli perspektivdə aqrar bazarın dayanıqlığını gücləndirən amillər kimi çıxış edir. Bu proseslər qlobal tendensiyalarla uzlaşaraq Azərbaycanın ərzaq təhlükəsizliyi və kənd təsərrüfatı siyasətində çevik yanaşmanın formalaşdığını nümayiş etdirir.

AzNews.az