Çiyələk idxalı niyə kəskin artdı? - ŞƏRH

Ötən ilin ilk on bir ayında çiyələk və bağ çiyələyi üzrə idxal göstəricilərində qeydə alınan kəskin artım Azərbaycan ərzaq bazarında mövsümi istehlakdan daha geniş iqtisadi tendensiyaların formalaşdığını göstərir. Rəsmi statistikaya əsasən, ölkə bu dövrdə 140,67 min ABŞ dolları dəyərində 122,45 ton təzə çiyələk idxal edib. Bu, əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə dəyər baxımından üç dəfə, fiziki həcm baxımından isə yeddi dəfə çoxdur və idxalın strukturunda keyfiyyət və coğrafiya üzrə ciddi dəyişikliklərə işarə edir.

Qlobal səviyyədə çiyələk bazarı son illərdə sürətlə inkişaf edir. FAO və Avropa Komissiyasının kənd təsərrüfatı icmallarına görə, təzə giləmeyvə məhsullarına tələbat artımı əsasən şəhərləşmə, sağlam qidalanma trendləri və pərakəndə ticarətdə soyuq zəncir infrastrukturunun genişlənməsi ilə bağlıdır. Çiyələk bu seqmentdə ən sürətli dövriyyəyə malik məhsullardan biri sayılır. Azərbaycan idxal statistikasında kəmiyyət artımının dəyər artımını üstələməsi isə əsasən daha yaxın coğrafiyalardan və mövsümi qiymət üstünlüyü olan bazarlardan tədarükün artması ilə izah olunur.

İdxalın ölkələr üzrə bölgüsü diqqətəlayiqdir. Rusiyadan tədarükün bir il ərzində sıfırdan 117 tona yüksəlməsi regional logistik imkanların və qısa məsafəli ticarətin rolunu ön plana çıxarır. Qara dəniz hövzəsi və cənub regionlarında mövsümi istehsalın artması Rusiya məhsullarının daha münasib qiymətlərlə bazara çıxmasına imkan verir. Misirdən idxalın bərpası isə Şimali Afrika ölkələrinin erkən mövsüm təchizatçısı kimi rolunun gücləndiyini göstərir. Türkiyədən idxalın kəskin azalması ilk baxışdan paradoksal görünsə də, əvvəlki illərdə bazarın böyük hissəsinin məhz bu ölkə hesabına formalaşması fonunda struktur yenilənməsi kimi dəyərləndirilə bilər.

Xüsusi diqqət çəkən məqam son on dörd ildə ilk dəfə olaraq ABŞ-dən çiyələk tədarükünün həyata keçirilməsidir. Həcm baxımından simvolik olan bu idxal bazar payına təsir göstərmir, lakin yüksək keyfiyyətli və spesifik məhsulların test xarakterli idxalının mümkünlüyünü göstərir. Bu cür tədarüklər adətən premium seqment və ya xüsusi pərakəndə kanallar üçün nəzərdə tutulur və ümumi bazar dinamikasına dolayı təsir edir.

İqtisadi baxımdan çiyələk idxalındakı artım daxili istehsalın zəifləməsi ilə deyil, mövsümi boşluqların doldurulması və istehlak strukturunun dəyişməsi ilə daha çox bağlıdır. Yerli istehsal əsasən yaz və erkən yay aylarını əhatə edir, idxal isə ilboyu tələbatın təmin edilməsinə xidmət edir. Dünya təcrübəsində də giləmeyvə məhsullarında idxal və daxili istehsal bir birini əvəz etmir, əksinə bazarın sabitliyini qoruyan tamamlayıcı mexanizm kimi çıxış edir.

Yaxın illərdə çiyələk idxalı yüksək volatilliklə, lakin artan çeşidlə davam edə bilər. Qlobal iqlim dəyişiklikləri, regional istehsal mərkəzlərinin mövsümi üstünlükləri və logistika imkanlarının genişlənməsi bu bazarı dinamik saxlayır. Azərbaycan üçün isə bu məhsul üzrə idxal statistikası təkcə ticarət rəqəmi deyil, eyni zamanda istehlak vərdişlərinin, pərakəndə bazarın və ərzaq təminatında elastik yanaşmanın göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.

AzNews.az