ABŞ-nin çip rüsum siyasəti və süni intellekt uğrunda qlobal texnoloji rəqabət - ŞƏRH

ABŞ administrasiyasının iri texnologiya şirkətlərini mikroçiplərə tətbiqi planlaşdırılan rüsumlardan azad etməyə hazırlaşması qlobal yarımkeçirici bazarında güc balansının yenidən qurulmasına yönəlmiş strateji addım kimi qiymətləndirilir. Məlumata görə, Amazon, Google və Microsoft kimi şirkətlərin süni intellekt üçün məlumat mərkəzlərinə böyük həcmdə sərmayə yatırması bu qərarın əsas motivlərindən biridir. Eyni zamanda, təşəbbüs Tayvanın çip istehsalı üzrə lideri olan TSMC-ni istehsal güclərinin mühüm hissəsini ABŞ ərazisinə köçürməyə təşviq etməyi hədəfləyir.

Son illərdə yarımkeçirici çiplər qlobal iqtisadiyyatın strateji resursuna çevrilib. Süni intellekt, bulud texnologiyaları, müdafiə sənayesi və avtomobil istehsalı bu məhsullardan birbaşa asılıdır. McKinsey və Boston Consulting Group-un hesabatlarına əsasən, 2030-cu ilə qədər qlobal çip bazarının həcminin 1 trilyon dollara yaxınlaşacağı gözlənilir və bu artımın əsas hərəkətverici qüvvəsi məhz süni intellekt infrastrukturudur. ABŞ-nin texnologiya nəhəngləri isə bu prosesdə həm əsas istehlakçı, həm də innovasiya mərkəzi rolunu oynayır.

Mikroçiplərə rüsum tətbiqi ideyası əvvəlcə daxili istehsalı qorumaq və xarici asılılığı azaltmaq məqsədi daşıyırdı. Lakin praktiki mərhələdə bu addımın böyük İT şirkətləri üçün xərcləri kəskin artıracağı, məlumat mərkəzlərinin tikintisini və genişlənməsini ləngidəcəyi aydın oldu. Financial Times-ın istinad etdiyi mənbələrə görə, rüsumlardan azadolma mexanizmi məhz bu riskləri neytrallaşdırmaq üçün nəzərdə tutulur. Bu yanaşma ABŞ iqtisadi siyasətində selektiv proteksionizmin formalaşdığını göstərir. Yəni strateji hesab olunan sahələrdə dövlət müdaxiləsi daha çevik və hədəfli xarakter alır.

TSMC faktoru bu kontekstdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şirkət hazırda dünyanın ən qabaqcıl yarımkeçirici istehsalçısı hesab olunur və qlobal bazarın təxminən 55 faizinə nəzarət edir. Onun istehsal güclərinin əsas hissəsinin Tayvanda cəmləşməsi geosiyasi riskləri artırır. ABŞ-nin TSMC-ni 165 milyard dollarlıq investisiya öhdəliyi ilə ölkə daxilində istehsalı genişləndirməyə sövq etməsi təkcə iqtisadi deyil, həm də strateji təhlükəsizlik məsələsidir. ABŞ Ticarət Nazirliyinin məlumatlarına görə, ölkənin çip istehsalında payı son otuz ildə 37 faizdən 12 faizə enib və bu tendensiyanı çevirmək prioritet kimi müəyyənləşdirilib.

Böyük texnologiya şirkətlərinin rüsumlardan azad edilməsi qısamüddətli perspektivdə süni intellekt bazarında rəqabət qabiliyyətini qoruyur. Amazon Web Services, Google Cloud və Microsoft Azure hazırda qlobal bulud bazarının böyük hissəsini nəzarətdə saxlayır və onların məlumat mərkəzlərinə yatırdığı sərmayələr milyardlarla dollarla ölçülür. Rüsum yükünün azaldılması bu şirkətlərin investisiya planlarını sabit saxlayır və ABŞ-ni süni intellekt texnologiyalarının əsas istehsal və tətbiq mərkəzi kimi möhkəmləndirir.

Digər tərəfdən, bu qərar qlobal çip bazarında yeni asılılıq modelləri yarada bilər. İstehsalın ABŞ-yə köçürülməsi müəyyən riskləri azaltsa da, Tayvan və Şərqi Asiya ölkələri üçün iqtisadi nəticələr doğura bilər. Eyni zamanda Avropa İttifaqı və Yaponiya kimi regionlar da öz yarımkeçirici proqramlarını sürətləndirir və bu sahədə dövlət subsidiyalarını artırır. Bu isə qlobal rəqabətin daha da kəskinləşəcəyini göstərir.

Mövcud tendensiyalar onu deməyə əsas verir ki, ABŞ-nin rüsum siyasətində atdığı bu addım təkcə ticarət qərarı deyil, texnoloji liderlik uğrunda uzunmüddətli strategiyanın tərkib hissəsidir. Süni intellekt və yarımkeçirici istehsalı arasındakı əlaqə daha da dərinləşdikcə, dövlətlərin bu sahəyə yanaşması klassik bazar mexanizmlərindən kənara çıxaraq milli təhlükəsizlik və strateji üstünlük müstəvisinə keçir. Bu baxımdan, ABŞ-nin seçdiyi model qlobal iqtisadi nizamda yeni qaydaların formalaşdığını göstərən əhəmiyyətli siqnaldır.

AzNews.az