Asbest qadağası nəyi dəyişir? - ŞƏRH

Milli Məclisdə müzakirəyə çıxarılan qanun dəyişikliyinə əsasən, asbest və tərkibində asbest olan materialların mülki dövriyyəsi 1 iyul 2027-ci ildən etibarən qadağan edilə bilər. Qəbul ediləcəyi halda bu qərar həm ictimai sağlamlıq, həm də tikinti və sənaye sektorları üçün yeni mərhələnin başlanğıcı olacaq. Söhbət uzun illər geniş istifadə olunmuş, lakin ciddi sağlamlıq riskləri daşıdığı elmi şəkildə sübut edilmiş bir materialın iqtisadi dövriyyədən çıxarılmasından gedir.

Asbestin zərərli təsirləri artıq qlobal səviyyədə konsensus mövzusudur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, dünyada hər il 200 mindən çox insan asbestlə əlaqəli xəstəliklər nəticəsində həyatını itirir. Xüsusilə ağciyər xərçəngi, mezotelioma və xroniki tənəffüs problemləri bu materialla birbaşa əlaqələndirilir. Avropa İttifaqı ölkələrinin böyük əksəriyyəti asbestdən istifadəni hələ 2000-ci illərin əvvəllərində tam qadağan edib. Almaniya, Fransa və Böyük Britaniyada aparılan araşdırmalar göstərir ki, qadağadan sonrakı dövrdə peşə xəstəlikləri üzrə səhiyyə xərcləri mərhələli şəkildə azalıb və bu da uzunmüddətli iqtisadi fayda yaradıb.

Azərbaycan kontekstində qərarın aktuallığı daha çox köhnə yaşayış fondu və sənaye obyektləri ilə bağlıdır. Sovet dövründə tikilmiş binaların bir hissəsində asbest tərkibli dam örtükləri, borular və izolyasiya materialları geniş yayılıb. Dövriyyənin qadağan edilməsi yeni istehsal və idxalı dayandırmaqla yanaşı, mövcud fondun mərhələli şəkildə təhlükəsiz alternativlərlə əvəzlənməsini stimullaşdırır. Bu yanaşma bir tərəfdən ictimai sağlamlıq risklərini azaldır, digər tərəfdən isə tikinti sektorunda yeni materiallara tələbat yaradır.

İqtisadi baxımdan qadağa qısamüddətli adaptasiya xərcləri yarada bilər. Asbest əsaslı materiallar uzun illər ucuzluğu və davamlılığı ilə seçildiyi üçün bəzi istehsalçılar üçün alternativlərə keçid əlavə investisiya tələb edir. Lakin beynəlxalq təcrübə göstərir ki, lifsement, bazalt lifləri və digər ekoloji təmiz materiallara keçid orta müddətdə bazarı daha dayanıqlı edir. Məsələn, Avropa Komissiyasının hesablamalarına görə, asbestdən imtinanın yaratdığı əlavə xərclər on il ərzində səhiyyə və sosial təminat xərclərindəki azalma ilə kompensasiya olunur.

Qanunun 2027-ci ildən qüvvəyə minməsi bazara uyğunlaşma üçün kifayət qədər vaxt verir. Bu müddət ərzində istehsalçılar texnologiyalarını yeniləyə, idxalçılar isə təchizat zəncirlərini alternativ məhsullar üzərində qura bilər. Eyni zamanda dövlət nəzarət mexanizmlərinin formalaşdırılması və maarifləndirmə tədbirləri risklərin idarə olunmasında həlledici rol oynayacaq. Bir çox ölkələrin təcrübəsində məhz keçid dövrünün düzgün tənzimlənməsi qeyri leqal dövriyyənin qarşısını almaqda əsas faktor olub.

Qlobal tendensiyalar göstərir ki, ekoloji və sağlamlıq meyarları sənaye siyasətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilir. Asbestin dövriyyədən çıxarılması bu kontekstdə Azərbaycanın normativ bazasının beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması kimi dəyərləndirilə bilər. Bu addım həm daxili bazarın təhlükəsizliyini artırır, həm də ölkənin ekoloji məsuliyyətli iqtisadi modelə keçidini gücləndirir. Uzunmüddətli perspektivdə isə bu yanaşma istehlakçı etimadının artmasına və daha keyfiyyətli tikinti mühitinin formalaşmasına zəmin yaradır.

AzNews.az